Son illərdə beynəlxalq sistem son dərəcə mürəkkəb təhlükəsizlik mühiti ilə üz-üzədir. Rusiya–Ukrayna müharibəsi, Yaxın Şərqdə davam edən qeyri-sabitlik, enerji təhlükəsizliyi ilə bağlı çağırışlar, kiberhücumlar, qeyri-qanuni miqrasiya və terror təhlükəsi dövlətləri təhlükəsizlik siyasətlərini yenidən nəzərdən keçirməyə vadar edir. Belə bir şəraitdə ölkələrin əsas meyli mövcud ittifaqlardan uzaqlaşmaq deyil, əksinə, onları milli maraqları baxımından daha səmərəli şəkildə qiymətləndirmək və istifadə etməkdir.
Bu baxımdan Türkiyənin geostrateji mövqeyi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Qara dənizə çıxışı olan, Qafqazla Yaxın Şərq arasında yerləşən və Şərqi Aralıq dənizində mühüm aktor kimi çıxış edən Türkiyə təkcə öz təhlükəsizliyi baxımından deyil, həm də Avroatlantik təhlükəsizlik sisteminin əsas dayaqlarından biri hesab olunur. Buna görə də ölkənin NATO üzvlüyü yalnız daxili təhlükəsizlik məsələsi deyil, həm də regional təhlükəsizlik balansına birbaşa təsir göstərən strateji amildir.
DASAM (Diplomatiya və Strateji Araşdırmalar Mərkəzi) sədri Mehmet Gökhan Özçubukçu Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, NATO üzvlüyü Türkiyəyə kollektiv çəkindiricilik, hərbi koordinasiya, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və ortaq müdafiə planlaşdırılması kimi mühüm üstünlüklər qazandırır. Bunun qarşılığında isə Türkiyə güclü silahlı qüvvələri, strateji coğrafi mövqeyi və böhran bölgələrində topladığı zəngin təcrübə ilə alyansa ciddi töhfələr verir. Onun sözlərinə görə, bu münasibətlər birtərəfli deyil, qarşılıqlı faydaya əsaslanan strateji tərəfdaşlıq xarakteri daşıyır.
Ekspert hesab edir ki, mövcud geosiyasi reallıqlar fonunda Türkiyənin milli maraqları baxımından ən rasional yanaşma NATO daxilində fəal rolunu davam etdirməklə yanaşı, müdafiə sənayesini və strateji muxtariyyətini daha da gücləndirməkdir. Müasir təhlükəsizlik mühitində güclü milli potensialı beynəlxalq əməkdaşlıqla uzlaşdıra bilən dövlətlərin daha əlverişli mövqedə olduğu müşahidə edilir.
Mehmet Gökhan Özçubukçu vurğulayıb ki, beynəlxalq münasibətlərdə heç bir ittifaq dəyişməz və sorğulanmaz deyil. Dəyişən təhlükələr, texnoloji inkişaf və regional böhranlar fonunda dövlətlər müttəfiqləri ilə münasibətlərini mütəmadi olaraq yenidən qiymətləndirirlər. Türkiyənin də NATO ilə əməkdaşlığını milli maraqları çərçivəsində davamlı şəkildə nəzərdən keçirməsi həm təbii, həm də zəruri yanaşmadır.
Bununla yanaşı, bu qiymətləndirmə alyansdan uzaqlaşmaq niyyəti kimi qəbul edilməməlidir. Əksinə, məqsəd Türkiyənin təhlükəsizlik prioritetlərini NATO daxilində daha effektiv şəkildə müdafiə etməsidir. Türkiyə xüsusilə terrorla mübarizə, Qara dənizin təhlükəsizliyi, enerji təhlükəsizliyi, qeyri-qanuni miqrasiya və hibrid təhdidlər sahəsində müttəfiqləri ilə daha güclü koordinasiyanın təmin olunmasını gözləyir. Bu gözləntilərin diplomatik kanallar vasitəsilə ifadə edilməsi isə alyansın fəaliyyət mexanizminin təbii tərkib hissəsidir.
Ekspertin fikrincə, NATO baxımından da Türkiyə əvəzolunmaz üzv dövlətlərdən biridir. Alyansın ən güclü ordularından birinə malik olması, Avropa ilə Asiya arasında strateji mövqeyi, boğazlara nəzarəti və regional böhranların həllində oynadığı mühüm rol Türkiyəni NATO-nun əsas dayaqlarından birinə çevirir. Bu səbəbdən ölkənin alyans daxilində fəallığının qorunması təkcə Türkiyənin deyil, bütövlükdə NATO-nun təhlükəsizliyi baxımından da böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Mehmet Gökhan Özçubukçu sonda bildirib ki, Türkiyənin izləməli olduğu yol NATO ilə konstruktiv əməkdaşlığı davam etdirərkən eyni zamanda milli müdafiə potensialını, müdafiə sənayesini və strateji muxtariyyətini daha da gücləndirməkdir. Onun fikrincə, müasir dünyada milli güclə beynəlxalq əməkdaşlıq arasında tarazlığı qoruya bilən dövlətlər dəyişən təhlükəsizlik mühitinə daha uğurla uyğunlaşırlar. Türkiyənin də bu tarazlığı saxlayaraq həm milli maraqlarını, həm də regional sabitliyi dəstəkləyən çoxşaxəli təhlükəsizlik siyasəti həyata keçirməsi ən rasional seçim kimi qiymətləndirilə bilər.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
