ABŞ-ın İrana qarşı tətbiq etdiyi iqtisadi sanksiyalar qlobal maliyyə sistemində baş verən dəyişikliklər fonunda yeni çağırışla üzləşib. Qərb analitiklərinin fikrincə, Çin yuanından artan istifadə Tehran üçün alternativ maliyyə kanalı yaradaraq sanksiyaların effektivliyini azaldır.
Bizimyol.info xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı məlumatı "The Wall Street Journal" verib.
Məlumata görə, İran 2024-cü ildə neft satışından təxminən 43 milyard dollar gəlir əldə edib və bu vəsaitin böyük hissəsi yuanla ödənilib. Çinli alıcılar ödənişləri birbaşa bank köçürmələri ilə deyil, xüsusi mexanizmlər və vasitəçi strukturlar üzərindən həyata keçirir. Bu isə ABŞ-ın maliyyə nəzarət sistemindən yayınmağa imkan verir.
Ekspertlər bildirirlər ki, qlobal ticarətdə yuanın payının artması Vaşinqtonun uzun illər üstünlük təşkil edən maliyyə nəzarət imkanlarını zəiflədir. "Atlantic Council" nümayəndəsi qeyd edib ki, yuan əsaslı əməliyyatlar ABŞ kəşfiyyatının maliyyə axınlarını izləməsini çətinləşdirir və sanksiyalardan yayınma imkanlarını genişləndirir.
Çin və İran arasında yaradılan alternativ ödəniş mexanizmləri – o cümlədən CIPS sistemi və mBridge blokçeyn layihəsi – beynəlxalq ödənişlərin ABŞ bank sistemindən kənar aparılmasına şərait yaradır. Bundan əlavə, yuanla denominasiya olunan neft kontraktları da artıq qlobal ticarətdə daha geniş istifadə olunur.
İranın neft ticarətində barter əməliyyatları və “kölgə donanması” vasitəsilə daşımalar da geniş yayılıb. Bu üsullar sanksiyalardan yayınmaq üçün həm maliyyə, həm də logistika baxımından alternativ yollar yaradır.
Analitiklər hesab edirlər ki, Çin bu sistemlə dolları tam əvəz etməyə deyil, ABŞ-dan asılı olmayan paralel ticarət kanalları formalaşdırmağa çalışır. Bu tendensiya 2008-ci il maliyyə böhranından sonra sürətlənib və son illərdə qlobal geosiyasi gərginliklər fonunda daha da güclənib.
Nəticə etibarilə, yuanın beynəlxalq ticarətdə artan rolu ABŞ sanksiya siyasətinin effektivliyini azaldır və qlobal maliyyə sistemində yeni güc balansının formalaşdığını göstərir.
Bizimyol.info
