Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrovun Ermənistanın daxili siyasi prosesləri, Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) qarşısında öhdəlikləri və Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı (Aİİ) gələcək mövqeyi ilə bağlı son bəyanatları regionda geniş müzakirələrə səbəb olub. Moskvanın bu açıqlamaları təkcə Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin hazırkı vəziyyətini deyil, həm də Cənubi Qafqazda formalaşan yeni geosiyasi reallıqları əks etdirir.

Lavrovun fikirlərində diqqət çəkən əsas məqam Ermənistan xalqının siyasi iradəsinin sərbəst şəkildə ifadə olunmasının vacibliyinə dair vurğular olub.

O bildirib ki, vətəndaşlar hakimiyyətin qəbul etdiyi siyasi qərarlar qarşısında məcburiyyət hiss etməməli və ölkənin gələcək inkişaf istiqaməti ilə bağlı real seçim imkanına malik olmalıdırlar. Bu bəyanat ilk baxışdan demokratik prinsiplərə dəstək kimi görünsə də, əslində Moskvanın İrəvanın son illərdə həyata keçirdiyi xarici siyasət kursuna münasibətinin siyasi mesajı kimi qiymətləndirilir.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında politoloq Nicat İsmayılov danışıb.

O qeyd edib ki, son bir neçə ildə Ermənistan və Rusiya arasında münasibətlər əvvəlki dövrlərlə müqayisədə daha mürəkkəb xarakter almağa başlayıb. Baş nazir Nikol Paşinyanın rəhbərlik etdiyi hökumət Qərb strukturları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə üstünlük verir, Avropa İttifaqı və ABŞ ilə siyasi dialoqu dərinləşdirir. Bunun fonunda KTMT və digər postsovet inteqrasiya mexanizmlərinə münasibətdə müəyyən məsafələşmə müşahidə olunur.

Moskva hesab edir ki, Ermənistanın təhlükəsizlik sisteminin əsas dayaqlarından biri uzun illər məhz KTMT olub. Buna görə də İrəvanın təşkilatın fəaliyyətini açıq şəkildə tənqid etməsi və bəzi tədbirlərdə iştirakdan imtina etməsi Rusiya tərəfindən narazılıqla qarşılanır.

Politoloqun fikrincə, Lavrovun Ermənistanın iki ildən artıq müddətdə KTMT qarşısında üzvlük haqları üzrə yaranmış borcunu gündəmə gətirməsi də təsadüfi deyil.

Bu məsələ təşkilat daxilində texniki xarakter daşısa da, siyasi baxımdan Ermənistanın KTMT-yə münasibətinin göstəricisi kimi qiymətləndirilir. Moskva hesab edir ki, əgər İrəvan təşkilatın üzvü olaraq qalmaq niyyətindədirsə, öhdəliklərini tam yerinə yetirməlidir.

Politoloq bildirir ki, Lavrovun açıqlamalarından sonra ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri Ermənistanın KTMT-dəki gələcəyidir. Hazırda bir neçə ssenari mümkündür:

“Birinci ssenari Ermənistanın təşkilatda formal üzvlüyünü qoruyub saxlamasıdır. Bu halda İrəvan üzvlük haqları ilə bağlı problemləri həll edə və təşkilatla münasibətləri müəyyən qədər normallaşdıra bilər. Belə addım Ermənistanın təhlükəsizlik baxımından əlavə risklərdən yayınmasına imkan verər.

İkinci ssenari münasibətlərin daha da soyumasıdır. Əgər Ermənistan KTMT-nin fəaliyyətində iştirakını minimuma endirməyə davam edərsə, təşkilat daxilində onun statusu ilə bağlı müzakirələr intensivləşə bilər. Bu isə Moskva ilə siyasi etimadın daha da azalmasına gətirib çıxara bilər.

Üçüncü və ən radikal variant isə Ermənistanın gələcəkdə KTMT-dən tam çıxmasıdır. Hazırkı mərhələdə belə qərar yaxın perspektivdə real görünməsə də, Ermənistanın Qərbə inteqrasiya prosesini sürətləndirməsi bu ehtimalı tamamilə istisna etmir”.

Politoloq hesab edir ki, Lavrovun diqqət çəkdiyi digər mühüm məqam Ermənistanın Avrasiya İqtisadi İttifaqındakı mövqeyinə aydınlıq gətirməsinin vacibliyi olub. Bu çağırış əslində Moskvanın İrəvandan geosiyasi seçim tələb etdiyini göstərir.

Aİİ Ermənistan iqtisadiyyatı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ermənistanın xarici ticarət dövriyyəsinin böyük hissəsi məhz ittifaq ölkələri ilə əlaqəlidir. Rusiya isə Ermənistan iqtisadiyyatında ən böyük investor və əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olaraq qalır.

Bu baxımdan Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma siyasəti müəyyən iqtisadi və siyasi dilemmanın yaranmasına səbəb olur. Bir tərəfdən İrəvan Qərblə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır, digər tərəfdən isə iqtisadi sabitlik baxımından Aİİ bazarına ehtiyac duyur.

“Moskvanın narahatlığı ondan ibarətdir ki, Ermənistan həm Aİİ-nin üstünlüklərindən yararlanmaq, həm də Qərb strukturlarına inteqrasiya etmək siyasətini uzun müddət davam etdirə bilməyəcək. Bu səbəbdən Lavrov İrəvanın gələcək istiqaməti barədə daha konkret mövqe ortaya qoymasının vacibliyini vurğulayır.

Lavrovun Ermənistan xalqının iradəsinin ifadə olunması ilə bağlı açıqlaması həm də ölkədaxili siyasi proseslərə yönəlmiş mesaj kimi dəyərləndirilir. Bu bəyanat Moskvanın Ermənistan cəmiyyətində mövcud olan müxtəlif siyasi baxışların nəzərə alınmasını vacib hesab etdiyini göstərir”, – deyən politoloq bildirib ki, Ermənistanda son illərdə xarici siyasət kursu ilə bağlı ciddi fikir ayrılıqları mövcuddur. Bir qrup siyasi qüvvə Rusiyayönlü siyasətin davam etdirilməsini müdafiə edir, digər qrup isə Avropa və ABŞ ilə daha sıx inteqrasiyanın tərəfdarıdır. Lavrovun sözləri məhz bu müzakirələrin fonunda Ermənistan vətəndaşlarının seçim hüququna diqqət çəkən siyasi siqnal kimi qəbul edilir.

Ermənistanın KTMT və Aİİ ilə münasibətlərinin gələcək inkişafı təkcə bu ölkənin daxili siyasətinə deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazdakı qüvvələr balansına təsir göstərə bilər.

Politoloqun fikrincə, əgər Ermənistan Rusiya ilə münasibətlərdə məsafəni artırarsa, regionda yeni təhlükəsizlik konfiqurasiyalarının formalaşması prosesi sürətlənə bilər. Bu isə həm regional dövlətlərin, həm də qlobal güclərin maraqlarına birbaşa təsir göstərəcək.

Başqa tərəfdən, Moskva ilə münasibətlərin tamamilə pozulması Ermənistan üçün iqtisadi və təhlükəsizlik baxımından ciddi risklər yarada bilər. Buna görə də İrəvanın yaxın dövrdə balanslaşdırılmış siyasət yürütməyə çalışacağı ehtimal olunur.

“Sergey Lavrovun son bəyanatları Ermənistan-Rusiya münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcına işarə kimi qiymətləndirilə bilər. Moskva İrəvandan həm KTMT, həm də Avrasiya İqtisadi İttifaqı ilə bağlı daha aydın və prinsipial mövqe gözlədiyini açıq şəkildə nümayiş etdirir.

Bu açıqlamalar göstərir ki, Ermənistan artıq uzun müddət müxtəlif geosiyasi mərkəzlər arasında balans siyasəti aparmaq imkanının məhdudlaşdığı bir mərhələyə daxil olur. Qarşıdakı dövrdə İrəvanın verəcəyi qərarlar yalnız Ermənistanın xarici siyasət kursunu deyil, həm də Cənubi Qafqazın gələcək siyasi və təhlükəsizlik arxitekturasını müəyyənləşdirən əsas amillərdən biri olacaq”, – deyə politoloq bildirib.

İradə Cəlil, Bizimyol.info