ABŞ prezidenti Donald Tramp administrasiyası ilə İran rəhbərliyi 2015-ci il nüvə sazişindən bu yana ən genişmiqyaslı razılaşmaya yaxınlaşıb. Məlumatlara görə, tərəflər İranın nüvə proqramını təxminən 15 il müddətinə faktiki olaraq dondura biləcək və bunun müqabilində sanksiyaların bir hissəsinin mərhələli şəkildə yumşaldılmasını nəzərdə tutan kompromis variantı müzakirə edirlər.
Bizimyol.info xəbər verir ki, bu barədə "The New York Times" yazıb.
2026-cı il 10 iyun tarixinə olan məlumata əsasən, danışıqlar artıq bir neçə həftədir qapalı şəkildə aparılır və texniki detallara keçid mərhələsinə çatıb. Son dövrlərdə İsrail, ABŞ və İran arasında qarşılıqlı zərbələrə baxmayaraq, diplomatik əlaqələr dayandırılmayıb.
Müzakirə olunan plana görə, Tehran uzun müddət uranın zənginləşdirilməsini dayandırmalıdır. ABŞ əvvəlcə 20 illik məhdudiyyət tələb etsə də, İran 10 illik müddətə razı idi. Nəticədə tərəflər təxminən 15 illik kompromis üzərində dayanır.
Danışıqlarda həmçinin artıq toplanmış zənginləşdirilmiş uran ehtiyatlarının taleyi də müzakirə olunur. ABŞ həmin ehtiyatların beynəlxalq nəzarət altında ölkədən çıxarılmasını, seyrəldilməsini və ya məhv edilməsini tələb edir. Vaşinqtonun fikrincə, gələcək razılaşma İranın nüvə silahı hazırlığına sürətli qayıdış imkanını aradan qaldırmalıdır.
Əsas mübahisə mövzularından biri də Nətənz, Fordo və İsfahan nüvə obyektlərinin gələcəyidir. ABŞ bu infrastrukturun ciddi şəkildə məhdudlaşdırılmasını və ya sökülməsini tələb edir, Tehran isə milli suverenliyin simvolu kimi imkanlarının bir hissəsini saxlamağa çalışır.
Digər vacib məsələ isə beynəlxalq nəzarət mexanizmidir. ABŞ Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (International Atomic Energy Agency) daha geniş səlahiyyətlərə malik olmasını, o cümlədən əvvəl bağlı sayılan obyektlərdə gözlənilməz yoxlamaların aparılmasını istəyir.
Razılaşma yolunda əsas maneələrdən biri maliyyə məsələsidir. İran sanksiyalar dövründə dondurulmuş milyardlarla dollar aktivlərin dərhal azad edilməsini tələb edir, ABŞ isə bunun yalnız mərhələli şəkildə və öhdəliklərin yerinə yetirilməsindən sonra mümkün olduğunu bildirir.
Bütün ziddiyyətlərə baxmayaraq, belə detallı danışıqların aparılması tərəflərin ciddi niyyətini göstərir. Mümkün razılaşma ABŞ üçün mühüm xarici siyasət uğuru, İran üçün isə iqtisadi təzyiqlərin qismən azaldılması və maliyyə resurslarına çıxış imkanı ola bilər.
Bununla belə, proses çətin olaraq qalır: İranda nüvə güzəştlərinə qarşı müqavimət güclüdür, ABŞ-da isə əvvəlki razılaşmaların təkrarlanması ilə bağlı narahatlıqlar mövcuddur. Buna baxmayaraq, ilk dəfə olaraq tərəflər ümumi prinsiplərdən çox konkret mexanizm və öhdəlikləri müzakirə edirlər.
Qadir, Bizimyol.info
