Üzərində Göktürk hərfi olan taxta çubuq Çinin Taklamakan səhrasının cənubundakı Hotendə tapılıb.

Bizimyol.info xəbər verir ki, Prof. Dr. Erhan Aydın "trthaber"ə 9-cu əsrə aid olduğunu söylədiyi çubuqdakı mətni oxuyuduğunu və mətnlə bağlı təfərrüatlar barədə danışıb.

Çinlilər tərəfindən Sincan adlanan bölgədə çoxlu türk runik mətnləri tapılaraq nəşr edilir. Bunların arasında kitab boyda kitab ölçüsündə olan İrk Bitigdən başqa bir çox əlyazma fraqmentləri də əldə edilib. Ancaq Çin sərhədləri içərisində kağız xaricində; Daş, qaya və müxtəlif əşyaların üzərinə yazılmış mətnlər də var.

Ağac çubuğundakı türk mətni oxunur

Dokuz Eylül Universiteti Müəllim Prof. Dr. Erhan Aydın Hotendə tapılan taxta çubuğun üzərindəki türkcə mətni: “Aşın qiymətini bil (anla!). Ona görə ac bu qədər çox imiş”, - deyə yazıldığını bildirib.

Pekin Milli Kitabxanasında saxlanılır

Üzərində Köktürk hərfi olan taxta çubuq Taklamakan səhrasının cənubundakı Hoten kimi ucqar bir yerdə tapılıb. Hotendə harada tapıldığı dəqiq bilinməyən bu çubuq 2007-ci ildə Pekin Milli Kitabxanası tərəfindən alınıb. Çubuq bu gün "BX 3-95" inventar nömrəsi altında saxlanılır.

Prof. Dr. Erhan Aydın yazı ilə bağlı bu məlumatları verib: “Bu taxta parçasının üzərində 16 işarə var. Sonda üst-üstə qoyulan iki nöqtə istisna olmaqla, bunlar səslərə uyğun gələn hərflərdir. Üst-üstə qoyulan iki nöqtənin köhnə türk yazılarında söz ayırıcı və ya cümlə sonunda qoyulan işarə kimi tanınması eyni yazı ənənəsinin davam etdiyini göstərir”, - deyə bildirib.

“Yazı yəqin ki, 9-cu əsrə aiddir”.

Taxta parçasının üzərində heç bir tarix yoxdur. Lakin onun, ehtimalla, IX əsrə aid olduğunu söyləmək mümkündür. Artıq dəyərli bir kəlam yazıldığından heç bir tarixi qeydin olmaması təbiidir.

Prof Dr Erhan Aydın 2012-ci ildə Peter Zieme tərəfindən bu mətni oxumaq cəhdi olsa da, hərflər səhv müəyyən edildiyi üçün mətndə nə yazıldığını açıqlamaq mümkün olmayıb.

“10 ildir ki, bu mətni necə oxumaq barədə düşünürəm”

Aydın bu mətnə ​​necə müəyyən etdiyini izah edib: “Mən bu mətni 2013-cü ildə Pekin Milli Kitabxanasında sərgidə görmüşəm və onun fotoşəkillərini çəkmişəm. O gündən beynimi daim məşğul edən bu 15 məktubu on ilə yaxındır necə oxuyacağımı düşündüm”.

Professor mətnin oxunmasının çətin olmasının səbəbi ilə bağlı aşağıdakı təfərrüatları paylaşıb: “Mətnin digər yazılardan məlum olan hərflərdən çox fərqli şəkildə yazılması oxunmasını çətinləşdirir. Belə çıxır ki, hərflərin fəqli formaları ilə qarşılaşırıq. Mətnin bu günə qədər oxuna bilməməsinin digər və mühüm səbəbi saitlərin yazılmamış olmasıdır”, - deyə qeyd edib.

Bəs mətndə nə deyilir?

Koktürk: "As bulcin uk antag tok az ermiş".

“Aşın qiymətini bil! (anla!). Ona görə ac qədər çox imiş”.

"Bu mətnin ən mühüm cəhəti yeməyə hörmət etmək istəyidir. Əslində nəzərdə tutulan "Acından ölməmək üçün yeməyi israf etməyin!",  bu kimi ifadədən başqa bir şey deyil", - deyə Aydın bildirib

"Başqa bir mətn var, bu ilin sonuna kimi dərc edəcəm"

Prof. Dr. Aydın, Hotendə dörd taxta lövhədən ibarət başqa bir mətnin olduğunu açıqlayıb.

“Hotendə tapılan digər mühüm mətn dörd taxta lövhədən ibarət kitabədir. Bu yazı iki çinli həmkarımız tərəfindən nəşr olunub, lakin onlar səhv oxuyaraq bunu təxminən XI əsr mətni kimi təqdim ediblər. Lakin bu mətnin IX əsrə aid olduğu görünür. İnşallah, bu ilin sonuna qədər bu dörd taxta lövhədəki mətni dərc edəcəm”, - deyə araşdırmaçı qeyd edib.

Qadir, Bizimyol.info