Bakı–Tbilisi–Qars (BTQ) dəmir yolu Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəni birləşdirən, ümumi uzunluğu 826 kilometr olan mühüm beynəlxalq nəqliyyat layihəsidir. Uzun illər davam edən tikinti və modernləşdirmə işlərindən sonra xəttin yükdaşıma potensialı əhəmiyyətli dərəcədə artırılaraq illik 1 milyon tondan 5 milyon tona çatdırılmışdır. Bu layihə Avropa ilə Asiya arasında uzanan Yeni İpək Yolunun mühüm hissəsi olmaqla, Şərq-Qərb nəqliyyat dəhlizinin əsas həlqələrindən biri hesab edilir.
Layihənin inkişafı iştirakçı dövlətlər, regional iqtisadiyyat və sərnişin daşımaları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. BTQ dəmir yolu regionda nəqliyyat əlaqələrini gücləndirməklə yanaşı, quru səyahətlərinin də daha əlçatan və rahat olmasına şərait yaradır. Xüsusilə Gürcüstanın Türkiyə ilə birbaşa dəmir yolu əlaqəsinin yaradılması Tbilisi-Qars-Ankara istiqamətində yeni nəqliyyat imkanları açır və region ölkələri arasında inteqrasiyanı daha da gücləndirir.
Yeni infrastruktur müasir texniki standartlara uyğun qurulmuşdur. Bu, yükdaşımaların daha sürətli, təhlükəsiz və səmərəli şəkildə həyata keçirilməsinə imkan verir. Dəmir yolunun inkişafı quru nəqliyyatının gələcəyi ilə bağlı nikbin gözləntiləri artırır və regionun beynəlxalq logistika mərkəzinə çevrilməsinə töhfə verir.
BTQ xətti 2017-ci ildə istismara verilmiş, ilkin mərhələdə əsasən yükdaşımalar üçün nəzərdə tutulmuşdur. Sonrakı illərdə aparılan yenidənqurma və təkmilləşdirmə işlərindən sonra 2024-cü ilin may ayında Şərq-Qərb istiqamətində yükdaşımaların həcmi və imkanları daha da genişləndirilmişdir. Bu gün isə layihə yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur.
Dəmir yolunun ümumi marşrutunun təxminən 504 kilometri Azərbaycan, 263 kilometri Gürcüstan, 79 kilometri isə Türkiyə ərazisindən keçir. Azərbaycan hissəsində siqnalizasiya və idarəetmə sistemlərinin yenilənməsi istiqamətində işlər görülmüşdür. Gürcüstanda yeni dəmir yolu xətləri çəkilmiş, mövcud infrastruktur bərpa olunmuş, körpülər və tunellər inşa edilmişdir. Türkiyə hissəsində isə sərhəd bölgəsində mühüm tunel layihələri həyata keçirilmişdir.
BTQ dəmir yolu yalnız iqtisadi deyil, həm də geosiyasi əhəmiyyət daşıyır. Layihə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyə arasında mövcud olan Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməri və Bakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri kimi strateji enerji layihələrini tamamlayaraq regional əməkdaşlığın yeni mərhələsini formalaşdırır. Eyni zamanda bu dəhliz Avropa ilə Asiya arasında yükdaşımalarda alternativ marşrut rolunu oynayaraq bəzi ənənəvi tranzit istiqamətlərindən asılılığı azaldır.
Son illərdə qlobal ticarətdə müşahidə olunan geosiyasi gərginliklər, müharibələr, sanksiyalar və logistika problemləri Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu şəraitdə Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu beynəlxalq ticarətin təhlükəsiz və etibarlı marşrutlarından biri kimi ön plana çıxır.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə regionda əməkdaşlığın və kommunikasiyaların genişləndirilməsi istiqamətində atılan addımlar BTQ layihəsinin strateji əhəmiyyətini daha da artırmışdır. Bu dəmir yolu yalnız yük və sərnişin daşımalarına xidmət etmir, həm də Cənubi Qafqazın yeni iqtisadi və siyasi simasının formalaşmasına töhfə verir.
Bu gün Cənubi Qafqaz qarşıdurma məkanı olmaqdan çıxaraq beynəlxalq ticarət, logistika və investisiyaların cəlb olunduğu mühüm regiona çevrilməkdədir. Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu da məhz bu yeni reallığın və regional əməkdaşlıq modelinin ən mühüm simvollarından biridir.
Nəticə etibarilə, BTQ dəmir yolu Cənubi Qafqazın gələcəyinin nəqliyyat və kommunikasiya əlaqələrinin inkişafından keçdiyini göstərən strateji layihədir. Layihənin əhəmiyyəti yalnız bu gün üçün deyil, gələcək onilliklər ərzində də regionun iqtisadi inkişafı və beynəlxalq inteqrasiyası baxımından mühüm rol oynayacaqdır.
Azər Badamov, Milli Məclisin iqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin sədr müavini
