“Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində strateji tərəfdaşlıqlar dövlətlərin uzunmüddətli təhlükəsizliyi, iqtisadi rifahı və regional sabitliyi baxımından həlledici rol oynayır. Bu kontekstdə Azərbaycan Respublikası ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında formalaşan yeni əməkdaşlıq mərhələsi təkcə ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsi deyil, eyni zamanda Cənubi Qafqaz və Xəzər hövzəsinin regional siyasi və iqtisadi xəritəsinin yenidən formalaşması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
8 avqust 2025-ci il tarixində Vaşinqton şəhərində imzalanmış Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının hazırlanması məqsədilə yaradılmış İşçi Qrupuna dair Anlaşma Memorandumu, tərəflərin bir-birinin suverenliyinə, müstəqilliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsiplərinə əsaslanan münasibətləri daha da möhkəmləndirmək niyyətinin açıq təzahürüdür. Bu sənəd, diplomatik, iqtisadi, enerji, texnoloji və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığın institusional əsaslarını formalaşdırmaqla, tərəfdaşlığı keyfiyyətcə yeni mərhələyə daşıyır”.
Politoloq Nicat İsmayılov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanın yerləşdiyi coğrafi mövqe onu Avropa ilə Asiya arasında təbii körpüyə çevirir və bu üstünlük Transxəzər Nəqliyyat Dəhlizi – Orta Dəhliz çərçivəsində daha da aktuallaşır: “Azərbaycan və ABŞ-ın bu marşrutun inkişafına verdiyi xüsusi önəm, regional bağlantıların gücləndirilməsi, ticarət və tranzit imkanlarının genişləndirilməsi baxımından strateji xarakter daşıyır. Beynəlxalq Sülh və Rifah naminə Tramp Marşrutu (TRIPP) layihəsi isə regionda yeni nəqliyyat arxitekturasının formalaşmasına xidmət etməklə, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında maneəsiz bağlantını təmin etməyi, eyni zamanda regionun beynəlxalq logistika şəbəkəsinə inteqrasiyasını sürətləndirməyi hədəfləyir. Bu layihə yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi və təhlükəsizlik baxımından mühüm nəticələr vəd edir. Orta Dəhlizin inkişafı, enerji, data və rəqəmsal bağlantıların gücləndirilməsi, gömrük nəzarətinin təkmilləşdirilməsi və multimodal logistika sistemlərinin qurulması Azərbaycanın regional liderliyini daha da möhkəmləndirəcək. ABŞ-ın bu proseslərə dəstəyi isə layihələrin qlobal əhəmiyyətini artırır”.
Nicat İsmayılov“Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin təməl sütunlarından biri enerji sahəsində əməkdaşlıqdır. “Əsrin müqaviləsi”, Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri və Cənub Qaz Dəhlizi kimi meqalayihələr təkcə Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafına deyil, Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına da mühüm töhfə verib. Yeni mərhələdə tərəflər enerji sahəsində əməkdaşlığı daha da genişləndirməyi, interkonnektor layihələri vasitəsilə təchizat marşrutlarını şaxələndirməyi, həmçinin elektrik enerjisi və bərpa olunan enerji sahələrində birgə təşəbbüsləri reallaşdırmağı planlaşdırırlar. Eyni zamanda, mülki nüvə əməkdaşlığının dərinləşdirilməsi və kritik mineralların Orta Dəhliz vasitəsilə qlobal bazarlara çıxarılması, enerji və resurs təhlükəsizliyi baxımından yeni imkanlar açır”-deyə Nicat İsmayılov qeyd edib.
“Qlobal iqtisadiyyatın əsas istiqamətlərindən biri rəqəmsallaşma və süni intellekt texnologiyalarının tətbiqidir. Azərbaycan və ABŞ arasında bu sahədə nəzərdə tutulan əməkdaşlıq, ölkəmizin regional rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi strategiyasını gücləndirir.
Süni intellekt sahəsində tərəfdaşlıqların inkişaf etdirilməsi, data mərkəzlərinin yaradılması, kosmik sənaye sahəsində əməkdaşlıq və kibertəhlükəsizlik sahəsində birgə təşəbbüslər Azərbaycanın innovasiya potensialını artırmaqla yanaşı, yüksək ixtisaslı texnoloji kadrların formalaşmasına şərait yaradacaq. Birgə R D alətləri, innovasiya körpüləri və startap ekosisteminin inkişafı isə ölkənin qeyri-neft sektorunda dayanıqlı iqtisadi artımı təmin edəcək”-deyən politoloqun fikrincə, bu proseslər təkcə iqtisadi deyil, həm də strateji müstəvidə Azərbaycanın beynəlxalq texnoloji zəncirlərə inteqrasiyasını sürətləndirəcək.
“Azərbaycan və ABŞ arasında təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq regional və qlobal sabitliyin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Azərbaycanın beynəlxalq sülhməramlı missiyalarda fəal iştirakı, terrorizmə qarşı mübarizədə oynadığı rol və strateji coğrafi mövqeyi bu əməkdaşlığı daha da əhəmiyyətli edir. Müdafiə sənayesi məhsullarının satışı, antiterror əməkdaşlığının genişləndirilməsi, kibertəhlükəsizlik imkanlarının artırılması və kritik infrastrukturun mühafizəsi sahəsində birgə təşəbbüslər tərəflərin qarşılıqlı etimadını daha da möhkəmləndirir. Xüsusilə, humanitar minatəmizləmə sahəsində ABŞ-ın maliyyə və texnoloji dəstəyi Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin bərpası, məcburi köçkünlərin təhlükəsiz qayıdışı və dayanıqlı inkişaf baxımından həyati əhəmiyyət daşıyır”-deyə politoloq bildirib.
“Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyasının institusional çərçivəsi əməkdaşlığın davamlı və sistemli şəkildə həyata keçirilməsinə zəmin yaradır. İqtisadiyyat, ticarət, enerji, rəqəmsal inkişaf, təhlükəsizlik və müdafiə sahələrində yaradılacaq işçi qrupları konkret layihələrin icrasına yönəlik yol xəritələrinin hazırlanmasını təmin edəcək. İllik müntəzəm görüşlər və dialoq platformaları tərəflər arasında koordinasiyanı gücləndirərək, qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılmasına və yeni əməkdaşlıq imkanlarının müəyyənləşdirilməsinə şərait yaradacaq”-deyə Nicat İsmayılov qeyd edib.
Politoloq bildirib ki, Azərbaycan və ABŞ arasında yeni strateji tərəfdaşlıq mərhələsi təkcə ikitərəfli münasibətlərin dərinləşməsi deyil, bütövlükdə regionda sabitliyin, iqtisadi inkişafın və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi baxımından həlledici rol oynayır: “Bu əməkdaşlıq Azərbaycanın regional və qlobal səviyyədə artan nüfuzunun göstəricisi olmaqla yanaşı, ölkəmizin geosiyasi və geo-iqtisadi mövqelərini daha da gücləndirir. Yeni reallıqlar fonunda Azərbaycan-ABŞ strateji tərəfdaşlığı, Cənubi Qafqazda sülhün, tərəqqinin və dayanıqlı inkişafın əsas sütunlarından birinə çevrilmək potensialına malikdir”.
İradə Cəlil, Bizimyol.info
