1933-cü ildə Türkiyədə bir fransız şirkətində çalışan bir türk türkcə danışdığı üçün işindən uzaqlaşdırıldı və bu hadisə mətbuatda dərc olunduqdan sonra İstanbulda bəzi tanınmış adların da olduğu etiraz aksiyası başlayıb. Bütün bu hadisələr sonralar “Vaqon-Li hadisəsi” adlandırılıb.

Bizimyol.info xəbər verir ki, Türkiyə mətbuatının yazdığına görə, o dövrdə Beyoğluda çoxlu qeyri-müsəlmanlar və azlıqlar var olub. Türklərin çalışdığı çoxlu xarici şirkətlər olub və onlarda biri də Vaqon-Li adlanan şirkət imiş. Həmin şirkətdə işləyən Naci bəyin başına gələnləri eşidən gənclər yerində dayana bilməyib, etiraza qalxıblar.

Bəzi tarix kitablarının mövzusu olan bu hadisənin necə baş verdiyini və sonra nələr olduğunu görmək üçün 1900-cü illərdə Taksim küçələrinə səyahət edək.

Naci bəy bir tacirlə türkcə danışması onun cəzalandırılmasına səbəb olub

Beynəlxalq Yataq Vaqonları Şirkəti "Wagons-Lits" ("Vagon-Li") Beyoğluda yerləşirdi. Təqvim 22 fevral 1933-cü ili göstərəndə şirkətdə çalışan türk Naci bəy; O, şirkətə gələn müştəri ilə bir qədər əsəbi və yüksək səslə türkcə danışıb.

Bu söhbətləri eşidən belçikalı menecer Jannoni Naci bəyə şirkətin rəsmi dilinin fransız dili olduğunu deyəndə Naci bəy dedi: "Mən türkəm! Doğduğum şəhərdə rəsmi dil türkcədir! Məncə türkcə öyrənməlisən!", - deyib.

Buna görə müdir Naci bəyi 25 qəpik (kuruş) cərimələyib. Naci bəy yenə sərt şəkildə etiraz edəndə 15 gün işdən uzaqlaşdırılma cəzası alıb.

Hadisə mətbuatda dərc olunanda qəzəbli gənclər şirkətə basqın etmək qərarına gəliblər

Bu hadisə xəbər olaraq qəzetlərdə yayımlanıb. "Cümhuriyyət" qəzetində "Türkcə istəyənə Türkiyədə yer yoxdur!" başlığ ilə məqalə dərc edib. Hadisədən 3 gün sonra 25 Fevralda Darülfünun və Milli Türk Tələbə Birliyi tələbələri toplanıb. Onların arasında Cahit Arf, Peyami Safa kimi dövrün tanınmış adları da var idi.

Toplanan tələbələr şirkətin ofisinə doğru yollanaraq etiraz aksiyası keçirməyə başlayıblar. Amma bu kiçik miqyaslı etiraz kifayət deyildi. Bir müddət sonra hadisələr daha da qızışıb və pəncərələr sındırılıb.

Polis: “Uşaqlar, probleminizi bizə deyin. Söz verin, hamınızı dinləyəcəyik”, - deyə söz verib, amma bu sözlər boşa çıxıb.

Əllərində türk bayraqları ilə ofisə daxil olan tələbələrin ilk işi divarda Atatürkün şəklini çəkmək olub

Digər vətəndaşların alqışları arasında filiala daxil olan tələbələr divardakı Mustafa Kamalın portretini götürərək "Bu şəkil bura deyil!" Əşyaları sındırmağa və dağıtmağa başladılar. Biletlərə toxunmayıblar.

Digər tərəfdən, “Türklüyünü təhqir edən, türkcə bilməyənlər bu ölkədən qovulacaq”, “Yaşasın gənclər, yaşasın Qazi!”, “Türkcə danışmaqdan imtina edənlərin türk torpaqlarında varlığına dözə bilmərik!" deyə  şüarlar səsləndiriblər.

Ofisdə xaos yaratsalar da, bu kifayət etməyib

Bu, şirkətin yeganə ofisi deyildi və gənclər kifayət qədər intiqam almadıqlarını düşünürdülər. Onlar  Karaköydəki ofisə də daxil olublar və ilk etdikləri iş yenə divardakı Atatürk şəklini çıxarmaq olub. Bundan sonra baş verənlər eyni şəkildə davam edib, qiyamət qopub.

Tələbələrin etiraz aksiyası İstanbul valiliyində davam edib və onlar çəkdirdikləri Atatürk şəkillərini mühafizə altına qoyub, icma mərkəzində dağılıblar. Bu qəzəbli etiraz açıq şəkildə təsirli olub və Naci bəy işə qaytarılıb.

Yeganə uğur Naci bəyin yenidən işə başlaması olmayıb

Pera ətrafında çoxlu qeyri-müsəlman və azlıqlar yaşayırdı. Buradakı bir çox xarici şirkət hadisədən sonra türk adlarından istifadə etməyə başlayıb.

1928-ci ilin sonu və 1930-cu illərin əvvəllərində meydana çıxan; Azlıqların öz dillərində danışmasına mane olmaq məqsədi daşıyan “Vətəndaş, türkcə danış!”, kampaniyası da yenidən başladılıb.

Osmanlı İmperiyası dövründən qalan bir çox xarici şirkətlə eyni aqibəti paylaşan "Wagons-Lits" şirkəti milliləşdirilib. Bu gün şirkət Türkiyədə böyük investisiyalarla fəaliyyətini davam etdirir.

Qadir, Bizimyol.info