Siyasi partiyalar internetdə tıkladığınız hər şeyi bilir. Siyasət dünyası ilə rəqəmsal məlumatlarınız arasında heyrətamiz əlaqə budur. İnternetdə etdiyiniz hər klik hər saniyə qeyd olunur. Bəs, bu məsum kliklər siyasətçilər tərəfindən necə istifadə olunur?

Dünyadakı hər bir internet istifadəçisi bu nəhəng şəbəkədə hər saniyə öz izini qoyur. Hansı saytları ziyarət etdiyiniz, bəyəndiyiniz və sosial mediada izlədiyiniz postlar, alış-veriş seçimləriniz və daha çox şey saysız-hesabsız məlumat kitabxanalarında işlənir.

Bizimyol.info Türkiyə mətbuatına istinadla xəbər verir ki, internetdəki bütün şəxsi məlumatlarımız uzun illərdir istənilən ölkənin siyasi dairələri tərəfindən istifadə olunur. Bizim məlumatlarımız siyasət dünyasını formalaşdırır.

Siyasətçilər tərəfindən məlumatlarınızın mümkün istifadə ssenariləri

Siyasətçilər şəxsi məlumatlardan, internetdə vətəndaşların demoqrafik göstəricilərinin yaradılması, vətəndaşların hansı baxışa meylli olduğunu əvvəlcədən müəyyən edilməsi, mitinqdən, sosial mediadan asılı olmayaraq, istənilən mühitdə gündəmə gətiriləcək məsələlərin müəyyən edilməsi və s. məqsədlərlə istifadə edə bilir.

Vətəndaşların fikir və partiyalardan asılılığı, fikirlərini dəyişməyə nə dərəcədə açıq olması, partiyaya müraciət edən şəxsin keçmişi və oriyentasiyası da daxil olmaqla bir çox detalları bu məlumatlar vasitəsilə üzə çıxarmaq olar.

Şəxsi məlumatlar siyasətçilərin əlinə necə keçir?

Bu gün hər hansı yerli və ya xarici vebsayta daxil olsanız, "kukilər" pəncərəsi görünür. Kukilər ziyarət etdiyiniz vebsayt üçün xüsusi olsa da, eyni səhifələrdə üçüncü tərəf xidmətlərinə də aid ola bilər. Veb saytlara aid kukilər saytdan asılı olaraq dəyişsə də, əsasən təhlükəsizlik, axtarış və giriş kimi saytların kritik funksiyalarını təmin edir. Yenə vebsaytdan asılı olaraq, xüsusilə e-ticarət platformalarında, hər klik, hər “maus” hərəkəti, ziyarət etdiyiniz hər məhsul bu kukilər vasitəsilə qeyd olunur. Üçüncü tərəf kukiləri ziyarət etdiyiniz vebsaytla inteqrasiya olunmuş, lakin saytın funksiyalarını əhatə etməyən kukiləri əhatə edir. Bu kukilər ümumiyyətlə bir vebsaytda deyil, bütün vebsaytlarda hərəkətlərinizi qeyd edir.

Üçüncü tərəf kukiləri adətən vebsaytlar tərəfindən istifadə edilən üçüncü tərəfin reklam və məzmun xidmətlərinə aiddir. Veb saytların əksəriyyətində Google reklamları bölməsi bu kukilər vasitəsilə formalaşır və sizə xüsusi reklamlar göstərilir. Əslində, məlumat kitabxanasının əksəriyyəti bu üçüncü tərəf kukiləri tərəfindən yaradılmışdır. Fərdi olaraq siz məhsul və ya məzmuna klikləməyin təsirini lazımınca qiymətləndirə bilərsiniz. Bununla belə, sizin kimi yüz minlərlə insandan əldə edilən məlumatlar nəhəng bir kitabxana yaradır, insanları kateqoriyalara ayırır və tanıdır.

Bir vebsayta daxil olduqda, sosial media platformalarına üzv olduqda və bu platformalarda qarşılıqlı əlaqədə olduqda cibinizdən bir qəpik də çıxmır. Bununla belə, xatırladaq ki, istənilən platformanın əsas məqsədi “insanların əylənməsinə və vaxt keçirməsinə imkan vermək” deyil. Hər şeyin qiyməti var. Sosial mediada hesab yaratmaqla adınızı, soyadınızı, e-poçt ünvanınızı, telefon nömrənizi, ünvanınızı, yaşınızı, doğum yerinizi, sadə bəyənmə ilə maraqlarınızı, şərhlərlə fikrinizi, paylaşımla məqsəd və idealınızı ortaya qoyursunuz. Bu hərəkətlərin hər biri və daha çox şey platformalar tərəfindən qeyd olunur. Sosial media platformaları da bu yolla pul qazanır. Sizin topladığınız qeyri-həssas istifadəçi məlumatlarını analitik və reklam kimi məqsədlərlə təşkilatlara sataraq.

2016-cı ildə ABŞ seçkilərindən sonra ortaya çıxan “Cambridge Analytica” - Facebook timsalında sosial mediadan əldə edilən məlumatların nə qədər böyük olduğunu və siyasi mühiti necə formalaşdırdığını gördük. Xatırladaq ki, Facebook istifadəçilərindən icazəsiz əldə edilən məlumatlar Cambridge Analytica analitik şirkəti tərəfindən işlənib və Donald Trampın seçki kampaniyası üçün istifadə edilib.

İnternetdə istənilən xidmət məlumatlarınızı sata bilər. İnternet sadəcə sosial media və saytlarla məhdudlaşan bir mühit deyil. E-poçt ünvanlarınıza və maraqlarınıza gələn kampaniyalar, doldurduğunuz sorğular, etdiyiniz ianələr, üzv olduğunuz abunəliklər və daha çox şeylər toplu məlumat bazalarına əlavə olunur.

84 milyon əhalisi olan Türkiyədə İKT məlumatlarına görə əhalinin 74 faizi internet istifadəçisidir. Dünya üzrə bu rəqəm 5,16 milyarddır. Yəni sən bütün bəşəriyyətin 64,4 faizində qum dənəsisən. Məlumat bazaları bu 5,16 milyard istifadəçiyə aid hər bir məlumatı özündə saxlayır. Harada yaşayırıq, hansı yeməyi sevirik, hansı məşhur adları izləyirik, hansı baxışları qəbul edirik və s.

İnternetin böyüklüyünü bir daha xatırlatdıq, indi növbəti mərhələyə keçək.

Bəs, toplanmış məlumatlardan “məna” necə çıxarılır, başqa sözlə, məlumat necə işlənir?

Kliklər, bəyənmələr, şərhlər, paylaşımlar, daxil olduğunuz saytlar, üzv olduğunuz kanallar. Bütün bunlar özlüyündə bir insana və ya cəmiyyətə o qədər də geniş məlumat vermir. Buna görə də Cambridge Analytica kimi minlərlə analitik şirkət yaradılıb. Analiz şirkətləri hazırladıqları və ya başqa şirkətdən satın aldıqları xüsusi alqoritmlərlə məlumatlara məna qatır. Bu alqoritmlər, çox sadə dillə desək, “Əgər insan bunu bəyənirsə və buna əməl edirsə, həm də bu məhsullara göz gəzdirir və bu kitabları alırsa, bu, onların fikridir.” deyir. Burada eyni analiz şirkətləri insanların hər bir ssenariyə görə müəyyən edildiyi və kateqoriyalara ayrıldığı işlənmiş məlumatları bu partiyaların işlədiyi siyasi partiyalara və reklam şirkətlərinə və məqsədə uyğun digər təşkilatlara satır. Seçicilər fikirlərinə görə kateqoriyalara bölünür. Hətta süni intellektin dəstəyi ilə siyasi partiyalara təşviqat təklifləri də təqdim oluna bilər. Analiz şirkətlərindən alınan seçici şəxsiyyətlərinə uyğun dəstəyi artırmaq məqsədi daşıyan bir kampaniya hazırlanır. Bu kampaniya çərçivəsində reklamlar yaradılır və bu reklamlar” Google Ads “və elmi reklam xidmətləri vasitəsilə müvafiq internet saytlarında, məlumatların da müəyyən etdiyi uyğun tarix və vaxt intervalında hədəflənmiş şəxslərə göstərilir. Məlumatlar həm də ödənişli reklamlardan əldə edilir. Hansı növ istifadəçilər bu reklamlara klikləyir, hansı auditoriya daha çox maraq göstərir və hansı saatda daha çox rəy alırlar və s.

Bu, Türkiyədə işləyirmi?

Ahmet Tan və Barış Armutçu tərəfindən nəşr olunan “Türkiyədə Rəqəmsal Siyasi Marketinq” araşdırması bu suala aydın cavab verir. 2018-ci il prezident seçkiləri zaman aparılan araşdırma zamanı müəyəyn edilib ki, siyasi marketinq və rəqəmsal marketinq elementlərindən səmərəli istifadə edən siyasi partiyalar və partiya liderləridigər siyasi partiyalar və partiya liderləri ilə müqayisədə üstünlük əldə edə bilib.

Şəxsi məlumatlarımdan istifadə edilməsnin qarşısını ala bilərəmmi?

Xeyr. İnternetdən istifadə edirsinizsə, bu, mümkün deyil.

İlahin, Bizimyol.info