Kişilərdə maaşların artması çox vaxt onların doğuş sayının artmasına, qadınlarda isə azalmasına səbəb olur. Çikaqo Federal Ehtiyat Bankının tədqiqatçıları belə nəticəyə gəliblər. Beləliklə, qadınlar və kişilər arasında əmək haqqı bərabərsizliyi ilə mübarizə dolayısı ilə doğum səviyyəsinin azalmasına səbəb olur. 2011-ci ildən bəri kişi və qadınlar arasında əmək haqqı fərqinin ən yüksək həddə çatdığı Rusiyada qadınlar uşaq sahibi olduqda gəlirlərinin üçdə birini itirirlər. 25 yaşlı yüksək ixtisaslı qadınların 5% maaş artımı onların 30 yaşa qədər doğum nisbətini təxminən 4% azaldır, aşağı ixtisaslı qadınlarda isə 3,8% azalır. Kişilər arasında isə maaş artımı doğum göstəricilərini 0,5-1,2% yüksəldir. Tədqiqatçılar bunu “əvəzetmə effekti” ilə izah edirlər: qadınlar üçün iş uşaq doğurmağı əvəz edir, kişilər üçün isə gəlir uşaq sahibi olmağı dəstəkləyir. Artıq uşaqları olan qadınlarda işdən narazılıq ilk övladından sonra 10,5% artır, kişilərdə isə yalnız 3,9%. Bu, qadınların iş və ailə yükünün daha ağır olduğunu göstərir.
Araşdırma gender maaş fərqinin məhsuldarlığa və demoqrafik göstəricilərə təsir edə biləcəyini vurğulayır. Qlobal səviyyədə fərq hələ də qalmaqdadır: International Labour Organization görə, qlobal fərq 19%-dir, ABŞ-da isə qadınlar kişilərdən orta hesabla 2% az qazanır.
Rusiyada isə əməkhaqqı bərabərsizliyi artıb: 2023-cü ildə kişilər qadınlardan orta hesabla 30,4% çox qazandırır, bu son 10 ilin ən yüksək göstəricisidir.
Rusiya uşaqlı ailələrə dəstək üçün tədbirlər həyata keçirir, lakin demoqraflar bunların effektivliyini şübhə altına alır. 2007-2020-ci illərdə analıq kapitalı ödənişləri 2-2,5 milyon körpənin doğulmasına təsir edib ki, bu da bütün doğulanların 7-9%-i, ikinci və sonrakı doğuşların isə 13-17%-ni təşkil edir. Rosstatın məlumatına görə, bir uşağı olan qadınların təxminən dörddə biri dövlət dəstəyi sayəsində ilk övladını dünyaya gətirib. Analıq kapitalının tətbiqi doğum əmsalının artmasına müəyyən töhfə verib, lakin kifayət qədər aktiv demoqrafik siyasət tələb olunur.
- Azərbaycanda da gender maaş fərqi mövcuddur. Sizcə, bu fərq ölkəmizdə doğum göstəricilərinə necə təsir edə bilər və ailə siyasətində hansı addımlar görülməlidir?
Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri Akif Nəsirli Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, qadınların iş və gəlir imkanlarının qorunması, doğumdan sonra karyera fasilələrinin minimallaşdırılması vacibdir.
Akif Nəsirli“Azərbaycanda gender maaş fərqi qadınların doğum göstəricilərinə təsir edə bilər, çünki maaş fərqi qadınların gəlir perspektivlərini və uşaq sahibi olma qərarlarını birbaşa təsir edir. Qadınlar üçün maaş artımı və karyera perspektivi uşaq doğurmağı gecikdirməyə və ya azaldmağa səbəb ola bilər, kişilər üçün isə gəlirin artması doğum planlarını stimullaşdıra bilər. Bu “əvəzetmə effekti” Rusiyada müşahidə olunduğu kimi Azərbaycanda da rol oynaya bilər.
Ailə siyasətində görüləcək addımlar bu təsiri yumşalda bilər. İlk növbədə, qadınların iş və gəlir imkanlarının qorunması, doğumdan sonra karyera fasilələrinin minimallaşdırılması vacibdir. Dövlət dəstəyi, analıq kapitalı və uşaq baxımı xidmətləri qadınların uşaq sahibi olma qərarına müsbət təsir edə bilər. Eyni zamanda kişilərin ev və ailə yükünü artıran təşviqlər, məsələn, ata məzuniyyətlərinin və ailə dəstəyinin genişləndirilməsi, doğum göstəricilərini artırmağa kömək edə bilər.
Qısacası, maaş bərabərsizliyinin azaldılması, qadınların karyera və ailə imkanlarının balanslaşdırılması və hədəflənmiş dövlət dəstəyi proqramları Azərbaycanda demoqrafik vəziyyətin yaxşılaşdırılmasına xidmət edə bilər”-deyə Akif Nəsirli qeyd edib.
Günel Həsənova, Bizimyol.info
