Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Şimali Koreyaya səfəri zamanı imzalanan hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq sazişi bir tərəfə hücum ediləcəyi təqdirdə yardım öhdəliyi olan hərbi paktı xatırladır.
Bizimyol.info xəbər verir ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi ilə dəyişmiş qlobal geosiyasi tarazlıqlar Moskvanı Soyuq Müharibə bitəndən bəri məsafə saxladığı Şimali Koreya ilə yenidən əlaqə qurmağa vadar edir.
- Putin bildirib ki, Şimali Koreya ilə imzalanan müqavilə hücum halında əməkdaşlıq etməyi nəzərdə tutur
Rusiya prezidenti Vladimir Putin 24 ildən sonra bu gün Şimali Koreyaya ilk səfərini edərkən həmkarı Kim Çen Ina həmrəylik mesajı verdi və iki ölkənin Qərb hegemonluğuna qarşı suverenliyi və ədalətli çoxqütblü dünyanı müdafiə etdiyini bildirib.
Maraqlıdır ki, Rusiya liderinin səfəri Rusiyanın Qərbin sanksiyaları altında Ukrayna müharibəsində təcili olaraq ehtiyac duyduğu silah və sursatları Şimali Koreyadan tədarük etmək istədiyi barədə iddiaların səsləndiyi dövrə təsadüf edib. Səfər zamanı iki ölkə arasında imzalanan hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq sazişi bir tərəfə hücum olarsa, yardım öhdəliyi olan hərbi pakta bənzəyir.
Ukrayna Müharibəsi ilə dəyişmiş geosiyasi tarazlıqların Moskvanı Soyuq Müharibə bitdikdən sonra müttəfiqlik münasibətlərinə son qoyduğu Şimali Koreya ilə yeni strateji tərəfdaşlıq qurmasına səbəb olduğu müşahidə edilir.
Sosialist Şimali və Koreya Müharibəsi
İkinci Dünya Müharibəsində Yaponiya işğalı başa çatdıqdan sonra 1948-ci ildə Koreya yarımadasının şimalında Sovet İttifaqının dəstəyi ilə Koreya Xalq Demokratik Respublikası (Şimali Koreya) Qərbin dəstəklədiyi Koreya Respublikasına (Cənubi Koreya) qarşı sosialist ölkə kimi yaradılıb.
Sovet İttifaqı Mançuriyada yapon qüvvələrinə qarşı döyüşən partizan lideri Kim İr Seni dəstəkləməklə hakimiyyətə gətirdi. Kim İr Senin 1950-ci ildə Sovetlərdən aldığı dəstəklə Güneyə hücumundan sonra 3 il davam edən Koreya müharibəsini başlayıb.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının liderliyində Cənubi Koreyaya dəstək verən ölkələr və Şimali Koreyaya dəstək verən Çinin müdaxiləsi ilə iki Koreya arasındakı qarşıdurma beynəlxalq miqyas qazansa da, Soyuq Müharibənin parçalanmalarından birini ortaya qoydu. 1953-cü ildə elan edilən atəşkəsdən sonra bu illər ərzində sülhə doğru atılan addımlar uğursuzluğa düçar oldu.
Soyuq Müharibə və Çin - Rusiya arasında balans siyasəti
Soyuq Müharibə illərində Şimali Koreya Sovet Rusiyasından aldığı iqtisadi və hərbi dəstək sayəsində sağ qaldı. 1950-1960-cı illərdə sovet dəstəyi ilə infrastruktur və sənayeləşmə addımları atan ölkə, Kim İr Sen öz hakimiyyətini daxildə gücləndirmək üçün sovet və çinyönlü siyasi qrupları hədəf aldıqdan sonra introvert orbitə çıxmağa başladı.
Sovet İttifaqı ilə Çin arasında münaqişə və fikir ayrılıqlarının hökm sürdüyü 1970-ci illərdə Şimali Koreya iki sosialist ölkəsinə “bərabər məsafə” siyasətini davam etdirdi və hər iki tərəfdən iqtisadi yardım almağa davam etdi.
Şimali Koreya administrasiyası bu dövrdə Sovetlərdən və Çindən asılılığını azaltmaq üçün addımlar atsa da, beynəlxalq bazarlardan aldıqları külli miqdarda borc ölkə iqtisadiyyatını onilliklərlə davam edəcək tənəzzülə sürüklədi.
Soyuq Müharibədən sonra
Sovet İttifaqı Soyuq Müharibə boyu Şimali Koreyaya yardımını davam etdirdi. 1980-ci illərdə hakimiyyətə gələn Mixail Qorbaçov Cənubi Koreya ilə barışıq addımları çərçivəsində Şimali Koreyaya Sovet yardımını azaltdı. Bu dövrdə Cənubi Koreya Şərqi Avropadakı kommunist ölkələri ilə diplomatik əlaqələr quraraq beynəlxalq mövcudluğunu gücləndirdi, Şimali Koreya isə getdikcə təcrid olunmuş bir ölkəyə çevrildi.
1991-ci ildə Sovet İttifaqının dağılması ilə Şimali Koreya ən mühüm iqtisadi və hərbi himayədarlarından birini itirdi. Rusiyada Boris Yeltsin hökuməti Seulla diplomatik əlaqələr qurarkən Şimali Koreyaya iqtisadi yardım və ticarət subsidiyalarını dayandırdı.
Rusiya Federasiyası da Sovet Rusiyası ilə Şimali Koreya arasında hərbi ittifaq müqaviləsini yeniləmədi.
1994-cü ildə Kim İr Sen öldükdən sonra onun yerinə oğlu Kim Çen İr keçdi. Bu müddət ərzində ölkə Rusiya və Çindən aldığı yardımı böyük ölçüdə itirdi, 1990-cı illərin sonundakı quraqlıq isə yüz minlərlə insanın ölümünə səbəb oldu.
Putin hakimiyyəti və münasibətlərin bərpası
2000-ci illərin əvvəllərində Rusiyada hakimiyyətə gələn Vladimir Putin Qərblə təhlükəsizlik sahəsində artan gərginliyə qarşı öz ölkəsinin ənənəvi təsir sferalarında mövqeyini bərpa etməyə yönəlmiş siyasət yürütməyə başladı. Bu məqsədlə Putin 2000-ci ilin iyulunda Pxenyana səfər edib və Kim Çen İr ilə görüşüb. Görüş zamanı tərəflər ABŞ-ın Koreya yarımadasında raketdən müdafiə sistemi quraşdırmaq planlarını tənqid ediblər.
Putinin səfərindən sonra Kim Çen İrin 2001 və 2002-ci illərdə Moskvaya səfərləri olub. Münasibətlər bərpa olunsa da, bu, ittifaqın yenilənməsi demək deyildi. Əslində, Rusiya 2000-ci illərdə nüvə və raket proqramına görə Şimali Koreyaya qarşı BMT Təhlükəsizlik Şurasının (BMT TŞ) sanksiyalarını iki dəfə dəstəkləyib.
Rusiya Şimali Koreyanı iqtisadi yardım və təhlükəsizlik zəmanəti müqabilində nüvə və raket proqramından imtina etməyə inandırmaq üçün ABŞ, Çin, Yaponiya və Cənubi Koreya ilə birlikdə danışıqları da dəstəkləyib. 2008-ci ildə danışıqlar uğursuz olub.
Kim Çen Inın hakimiyyətə gəlməsi və yaxınlaşma axtarışları
2011-ci ildə Kim Çen İr Şimali Koreyada vəfat etdikdən sonra bu vəzifəni oğlu Kim Çen In tutdu. Bu müddət ərzində Rusiya Şimali Koreyanın Rusiyaya olan 11 milyard dollarlıq borcunun 90 faizini silməyə razılaşıb. Kim Çen In hakimiyyəti dövründə sanksiyalara baxmayaraq, Şimali Koreyanın nüvə və raket proqramını sürətləndirib.
Şimali Koreya lideri ənənəvi müttəfiqləri Rusiya və Çinlə yaxşı münasibətləri saxlamağa çalışarkən 2018-ci ildə ABŞ və Cənubi Koreya ilə nüvə danışıqlarına yenidən başlamaq qərarına gəlib. 2019-cu ildə ABŞ ilə nüvə danışıqları başa çatdıqdan dərhal sonra Kim Rusiyanın Vladivostok şəhərinə səfər edib və orada Putinlə görüşüb. Liderlər görüş zamanı əməkdaşlığı artıracaqlarına söz versələr də, konkret irəliləyiş əldə olunmayıb.
Rusiya-Ukrayna müharibəsi balansları dəyişdi
Rusiyanın 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı başlatdığı hərbi əməliyyat, həmçinin ABŞ və Qərb dövlətlərinin Moskvaya qarşı tətbiq etdiyi hərtərəfli sanksiyalar qlobal tarazlıqlarda köklü dəyişikliklərə səbəb olub. Pxenyan administrasiyası müharibənin ABŞ və Qərbin hegemon siyasətinin nəticəsi olduğunu iddia etsə də, Rusiyanın qonşusuna təcavüzünü haqlı saydı. Şimali Koreya Ukraynanın şərqində Rusiyanın dəstəyi ilə qurulan iki separatçı respublikanı Suriyadan başqa tanıyan yeganə ölkə oldu.
Bu müddət ərzində Rusiya Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) Şimali Koreyaya qarşı yeni sanksiyalarına da veto qoymağı seçib. ABŞ və Cənubi Koreya Şimali Koreyanın Moskvadan əsas yardım və hərbi texnologiya transferi müqabilində Ukraynadakı müharibədə istifadə üçün Rusiyaya artilleriya, raket və digər hərbi texnika verdiyini iddia edir.
Moskva administrasiyası isə bu cür silah və texnologiya transferlərinin BMT qətnamələrinə zidd olaraq həyata keçirildiyi iddiasını rədd edir.
Yeni müttəfiqlik müqaviləsi “hərbi pakt”dırmı?
Kim Çen Inın 2023-cü ilin sentyabrında Rusiyanın Şərqi Sibir bölgəsinə səfəri münasibətlərdə yeni dövrün başlanğıcı oldu. Rusiya lideri bu səfərdən 9 ay sonra bu günlərdə Şimali Koreyaya rəsmi səfər edib. Səfər zamanı iki ölkə arasında hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq sazişi imzalanıb.
Rusiya lideri Putin bildirib ki, razılaşma ilə tərəflərdən birinə hücum olarsa, qarşı tərəf hərbi yardım göstərməyi öhdəsinə götürür. Şimali Koreya lideri Kim də razılaşmanı “pakt” kimi qiymətləndirib və münasibətlərin “yüksək müttəfiqlik” səviyyəsinə qaldırıldığını vurğulayıb.
Rusiyanın Soyuq Müharibədən sonra dayandırılmış Şimali Koreya ittifaqını dəyişən şərtlər altında bərpa etməsi qlobal geosiyasətdə dərin sarsıntılar yaradacaq kimi görünür.
Qadir, Bizimyol.info
