Bu dəfə həm əhatə dairəsi, həm də səbəbləri baxımından daha davamlı bir boykot yaşayırıq. Həm səhm qiymətlərinə, həm də satışlara əsaslanaraq, boykot prosesindən ən çox təsirlənən şirkət "Starbucks" olduğunu söyləmək olar.

Bizimyol.info xəbər verir ki, İbn Haldun Universiteti İdarəetmə Fakültəsinin Müəllimi doktor Sümeyye Kuşakcı İsrailə qarşı boykot kampaniyasından ən çox zərər çəkən 5 şirkət və boykotun davamlılığının əhəmiyyəti haqqında "AA" üçün araşdırma yazısı yazıb.

İsrailin oktyabrın 7-də Qəzzada başlatdığı və hazırda soyqırıma çevrilən əməliyyatın 8-ci ayını tamamlamaq üzrədir. Hamımızı müasir dünyanın qurucu dəyərlərini şübhə altına almağa sövq edən bu proses, vicdanlı insanları fərdi olaraq edə biləcəklərinə diqqət yetirərkən dövlətlərini səfərbər etməyə çalışmağa vadar etdi.

Bundan əvvəl də dəfələrlə İsrailə, həmçinin onu dəstəkləyən ölkələrə və şirkətlərə qarşı kampaniyalar aparılıb. Ancaq bu dəfə həm əhatə dairəsi, həm də səbəbləri baxımından daha davamlı bir boykot yaşanır. Üstəlik, boykot təkcə müsəlman ölkələrində deyil, Avropa və Amerikada da özünü hiss etdirir.

Boykotun əhatə dairəsi, eləcə də təsiri müzakirə edilir. Fərdi boykotla dövlətlər qədər zəngin və güclü nəhəng şirkətlərə zərər vurmaq doğrudanmı mümkündür? Hansı şirkətlər daha böyük və daha uzun müddətli xəsarət almış ola bilərdi? Boykot edilən şirkətlərin rəhbərləri baş verənlərə necə reaksiya verirlər? Gəlin müzakirələrin mərkəzində olan şirkətlərə nəzər salaq.

Fərdi boykotlarla nəhəng şirkətlərə zərər vermək olarmı?

1971-ci ildə qurulan və 1992-ci ildən birjada ticarət edilən "Starbucks" bütün dünyada 31 mindən çox filialı və Türkiyədə 685 filialı ilə xidmət göstərir. Hər il böyüyən və satış hədəflərini artıran şirkət, 2023-cü ilin son rübündə yüzdə 6,4 olan satış artımı hədəfinə çata bilməyib və yüzdə 5 səviyyəsində qalıb.

Satışları, həm də səhm qiymətləri boykotdan təsirlənən "Starbucks" keçən ilin eyni dövründə 110 dollardan yuxarı olan səhm qiymətlərinin tədricən azalmasının şahidi olur. 2024-cü il aprelin 26-da birjada səhmləri 88,14 dollara satılan şirkət 15 faiz azalaraq 16 milyard dollar zərər çəkib.

Şirkətin baş direktoru Laxman Narasimhan bildirib ki, İsrail-Həmas müharibəsi səbəbilə şirkətə etiraz edən və mağazalarına ziyan vuran insanlar, şirkətləri haqqında internetdə yayılan məlumatlarla yanıldılar. Narasimhan "Starbucks" işçilərinə və müştərilərinə göndərdiyi məktubda: "Sosial mediada müdafiə etdiyimiz fikirlərin yanlış təqdim edilməsindən insanların təsirləndiyini görürük", - deyib. Hətta bu açıqlamalar şirkətin baş verənlərdən təşvişə düşdüyünü göstərmək üçün kifayət edir.

Əslində, şirkət rəhbərliyi 2024-cü il üçün eyni mağaza satışlarının 4 ilə 6 faiz arasında artacağını gözlədiyini elan edərək, əvvəlki 5-7 faizlik artım proqnozlarına yenidən baxmalı olub.

1892-ci ildən fəaliyyət göstərən və 1919-cu ildə birjaya çıxan "Coca-Cola"nın səhm qiymətləri baxımından boykotdan ən az təsirlənən şirkət olduğunu söyləyə bilərik. Ancaq şirkətin həm qlobal, həm də regional satışları üçün eyni şeyi demək mümkün deyil.

"Coca-Cola"nın konsolidasiya edilmiş satış həcmi 2023-cü ilin həm son rübündə, həm də bütün il ərzində azalıb. 2023-cü ilin son rübündə satış həcmi illik bazda 11,5 faiz, bütün il üçün isə 2,6 faiz azalıb. Türkiyədə son dörddəbirdə cəmi yüzdə 22 azalma təsbit edildi. Şirkət son rübdə səhm başına düşən mənfəəti demək olar ki, yerinə yetirməyib.

Boykotun diqqət mərkəzində olan şirkətlərdən biri olan və 1955-ci ildə qurulan "McDonald's" 1965-ci ildən birjada alınıb-satılır. 36 mindən çox restoranı ilə dünya nəhəngi olan şirkət Türkiyədə 260 filialı ilə xidmət göstərir. Maliyyə hesabatlarına görə, "McDonald's" digər boykot şirkətləri kimi, 2023-cü ilin son rübündə satış hədəflərinə çata bilməyib.

"McDonald's" Baş icraçı direktoru (CEO) Chris Kempczinski də "Starbucks" rəhbərinin sözlərinə bənzər bir açıqlama verərək, ictimaiyyətin yanlış məlumatlandırıldığını və Qəzzadakı münaqişələrin onların şirkətlərinə mənfi təsir göstərdiyini söyləyib. Kempczinski, regional olaraq Malayziya, İndoneziya və Fransadakı bizneslərinin təsirləndiyini və ən böyük təsirin Yaxın Şərqdə hiss edildiyini ifadə etdi.

Bu açıqlamadan sonra "McDonald's"ın səhmləri təxminən 4 faiz ucuzlaşıb. "McDonald's" qlobal satışları əvvəlki rübdə 8,8 faizlə müqayisədə dördüncü rübdə cəmi 4 faizlə illik orta göstəricidən aşağı artıb. 2023-cü ilin mart ayının sonunda 295 dollar olan "McDonald's" səhmlərinin qiyməti bu il 273 dollar səviyyəsində qalıb. Bu, şirkət üçün təxminən 7,5 faiz kiçilməyə uyğundur.

"McDonald's" ən böyük səhmdarları arasında 7 faiz payla "Blackrock Inc." yerləşir. "Blackrock"un prezidenti Robert Kapito qətliamın ilk günlərində: “İsraildə törədilən dəhşətli terror aktları məni tamamilə sarsıtdı. Bu qədər günahsız insanın oğurlanması və öldürülməsi qarşısında deməyə söz tapa bilmirəm”, - deyərək mövqeyini açıq şəkildə ifadə edib.

Dünyanın ən böyük investisiya şirkətlərindən biri olan "Blackrock"un baş direktoru Larri Fink bildirib ki, Fələstinə dəstək verən universitet tələbələri bunun əvəzini ödəməlidir. Fink əlavə edib ki, işə müraciət edərkən, hətta dünyanın ən yaxşı universitetlərinin məzunu olsalar belə, namizədlərin sosial şəbəkələrini və keçmiş fəaliyyətlərini araşdırıb, buna uyğun qərar verəcəklər.

"Coca-Cola" ilə birlikdə boykot edilən digər içki brendi "Pepsi Co"dur. 1893-cü ildə təsis edilib və 1978-ci ildə ictimaiyyətə təqdim edilib. Keçən ilin aprelində 190 dollar ətrafında ticarət edilən "Pepsi Co" səhmləri bu günlərdə cəmi 175 dollardır. 2017-ci ildən bu yana heç bir rübdə satış hədəfini qaçırmayan şirkət, 2023-cü ilin son rübündə hədəfinə çata bilməyib.

Boykotdan zərər görən digər şirkət 1837-ci ildə qurulan "Procter & Gamble" şirkətidir. 1978-ci ildən Nyu-York Fond Birjasında satılır. Geniş məhsul çeşidi ilə boykot markaları arasında yer alan bu marka, 2023-cü ilin son rübündə və 2024-cü ilin ilk rübündə də eyni şəkildə satış hədəflərinə çata bilməyib. Açığı, keçmiş performansını nəzərə alsaq, bu, şirkət üçün qeyri-adi bir şey deyil. Şirkətin səhm qiymətlərinə elə də böyük təsirin olmadığı görünür.

"Boykot yalnız diqqətli səylə davam etdirilə bilər"

Ümumi mənzərəyə baxsaq, boykot şirkətlərə az-çox təsir etdi. Həm səhm qiymətlərinə, həm də satışlara əsaslanaraq, boykot prosesindən ən çox təsirlənən şirkət "Starbucks" olduğunu söyləmək olar. Nisbətən yeni şirkət olması və boykot prosesi zamanı daha bariz hədəfə çevrilməsi də bunun səbəblərindən sayıla bilər. Əslində direktor Narasimhanın açıqlamaları da özünəməxsus şəkildə bu yanlış təsəvvürü hədəfə gətirib.

Digər tərəfdən, "Coca-Coca" və ya "Procter & Gamble" kimi şirkətlər boykotdan ən çox satışları ilə zərər görüb. Fikrimcə, köhnə olan və uzun illər birjada olan şirkətlər bu prosesdən daha az zərər görüblər. Bundan əlavə, belə böyük şirkətlərin satışını azaltmaq həqiqətən çətindir. Bununla belə, satışın artımını azaltmaq, hətta dayandırmaq böyük uğur sayıla bilər.

Diqqət çəkən digər məqam isə odur ki, təəssüf ki, ictimaiyyətin Qəzzada baş verənlərə həssaslığı azaldıqca boykotun da təsiri azalır. Xüsusilə "Pepsi Co" və 2024-cü ilin birinci rübündə "McDonald's" satışlarının ötən ilki səviyyələrə yenidən çatması mümkün görünür.

Boykotla bağlı akademik araşdırmaların göstərdiyi kimi, boykot yalnız davamlı olarsa təsir edir. Davamlı boykot yalnız diqqətli səylə mümkündür.

Qadir, Bizimyol.info