Nəqliyyat vasitələri zamanla bu qədər əlçatan olsa da, fərdlərin həyatını asanlaşdırsa da, hər kəsin əsəbləşdiyi yol anlayışını həyatımıza gətirdi. Xüsusilə böyük şəhərlərin qanayan yarası olan bu vəziyyət üçün bəzi ölkələrdə əlavə zolaqların açıldığını görürük. Əlavə zolaqların açılması effektiv həll yoludurmu?
Sadə məntiqlə davam edək. Avtobuslarda oturacaqların sayını ikiqat artırsaq nə olar? Əvvəlcə bütün avtobusun yükü yüngülləşsə də, tezliklə nəqliyyat vasitəsi yenidən sıxılaşacaq. Çünki avtobusa minənlərin sayı sabit deyil. Bu səbəbdən nə qədər çox yer yaratsanız, bir o qədər çox insan sizi özünə cəlb edəcək və orijinal vəziyyətinizə qaytaracaq. Yəni yenə avtobusda insan sıxlığı yaranacaq və bütün oturacaqlar dolu olacaq. Bu vəziyyət induksiya tələbi kimi tanınır. İnsanlara daha çox resurs versəniz, şübhəsiz ki, bundan istifadə edəcəklər. Bunu 8 GB və 16 GB RAM-a malik iki kompüterin eyni şeyi etməsi, 16 GB RAM-a malik olanın isə daha çox yaddaş istifadə edə bilməsi ilə müqayisə edə bilərik. Yəni əlavə imkan artı olaraq qalmır, əvəzində istifadə olunur.
Yollarda da vəziyyət belədir. Əgər tıxaclı 3 zolaqlı yolunuz varsa, dördüncü zolağı əlavə etmək əvvəlcə nəqliyyatın hərəkətini asanlaşdıracaq, lakin sonradan daha çox insan həmin yolu seçəcək və həmin yol yenidən tıxac olacaq. Normalda yol genişlənəndə nəqliyyatın hərəkəti açılmalıdır. Amma bu ssenaridə yolun genişləndirilməsinə baxmayaraq, tıxac olduğu kimi qalacaq. Yəni əvvəldən mövcud olmayan nəqliyyat vasitələri də gələcək. Onlar əvvəllər o yolu seçmirdilər, çünki bu, darısqal yol idi. İndi o yolun genişləndirilməsi, əlavə zolağın salınması xəbəri hər yerə yayılıb. Ona görə də insanlar nəqliyyat probleminin həll olunduğunu düşünərək, adətən üstünlük vermədikləri bu yoldan istifadə etmək qərarına gəliblər. Buna görə də yola minlərlə avtomobil əlavə edilib və ilkin sıxlıq geri qaytarılıb. Yeganə fərq odur ki, bu dəfə daha çox maşın var. 4 hərəkət zolağına qədər genişləndirdiyiniz bu yolu tutub 8 zolaqlı etsəniz belə, bu nəqliyyat geri qayıdacaq.
Dediyimiz kimi, insanlara daha çox resurs verilməsi yükü yüngülləşdirmir, əksinə, həmin resursdan daha çox istifadəyə səbəb olur. Bunu Texasda 2008-ci ildə milyardlarla dollara başa gələn 26 zolaqlı Katy şossesinə baxaraq daha yaxşı görmək mümkündür.
Cənubi Koreya və Fransa kimi ölkələrdə avtomobil yolları ixtisara salındı. Belə ki, Koreya “Cheonggye” şossesini sökdü və əvəzinə təbii əraziləri bərpa etdi, beləliklə Seul şəhəri nəfəs aldı. Eyni nöqteyi-nəzərdən bu, artıq mövcud olan trafiki daha da sıxışdırmalı idi. Lakin bu, gözlənilənlərin əksinə olaraq, daha az insanın magistral yollara üstünlük verməsinə və dolayısı ilə tıxacların azalmasına səbəb oldu. Bu, o demək deyil ki, biz geniş magistrallarımızı birdən-birə bir zolağa endirməliyik. Bunun xaotik nəticələri olar. Bunun əvəzinə, yolda hərəkəti asanlaşdıracaq müxtəlif alternativlər var. Bunlardan birincisi “ödənişli dayanacaqlar”dır. Ödənişli magistral yollar və ödənişli dayanacaqlar bu nəqliyyat probleminin qarşısını almağa kömək edir. Çünki pulu nəzərə alan insanlar həm alternativ yolun olub-olmadığını düşünür, həm də maşın saxlamaq üçün yer tapmaqda çətinlik çəkmirlər.
Bir müddət əvvəl Metyu Turner və Gilles Duranton tərəfindən aparılan araşdırma zamanı məlum olub ki, şəhərin yol tutumu artdıqca, üzərindəki sıxlıq da bir o qədər artır. Bu da nəqliyyatın açılan yolları yenidən yeni dolduracağına daha bir sübutdur.
İlahin, Bizimyol.info
