Azərbaycan xalqının çoxəsrlik dövlətçilik tarixində elə taleyüklü günlər vardır ki, həmin tarixlər təkcə siyasi hadisə kimi deyil, bütöv bir xalqın gələcək inkişaf istiqamətini müəyyən edən dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir. 1969-cu il iyulun 14-ü məhz belə tarixi günlərdən biridir. Həmin gün görkəmli dövlət xadimi, Ümummilli Lider Heydər Əliyev Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibi seçilərək respublikaya rəhbərlik etməyə başladı və bununla da Azərbaycanın müasir inkişaf tarixində yeni mərhələnin əsası qoyuldu.

Bu tarix təkcə bir rəhbərin hakimiyyətə gəlişi deyil, Azərbaycanın gələcək müstəqilliyinə aparan siyasi, iqtisadi, mədəni və milli inkişaf strategiyasının başlanğıcı kimi dəyərləndirilir. Məhz 14 iyul 1969-cu ildən etibarən ölkədə həyata keçirilən məqsədyönlü islahatlar Azərbaycanı keçmiş ittifaq respublikaları arasında ən sürətlə inkişaf edən respublikalardan birinə çevirdi, milli özünüdərk prosesini gücləndirdi və müstəqil dövlətçiliyin möhkəm təməllərini formalaşdırdı.

1969-cu ildə Azərbaycan müxtəlif sosial-iqtisadi problemlərlə üz-üzə idi. Sənaye istehsalında geriləmə, kənd təsərrüfatında məhsuldarlığın aşağı olması, elmi və texniki potensialın zəif inkişafı, milli kadrların rəhbər vəzifələrdə kifayət qədər təmsil olunmaması ölkənin inkişafını ləngidən əsas amillərdən idi. Ümummilli Lider Heydər Əliyev ilk gündən vəziyyəti dərindən təhlil edərək hərtərəfli inkişaf konsepsiyasını müəyyənləşdirdi və ölkənin gələcəyini təmin edəcək strateji inkişaf kursunun əsasını qoydu.

Ümummilli Liderin rəhbərliyi dövründə respublikanın sənaye potensialı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirildi. Yeni zavod və fabriklər istifadəyə verildi, neft sənayesi ilə yanaşı maşınqayırma, kimya, energetika, elektronika, tikinti materialları istehsalı və digər sahələr sürətlə inkişaf etdirildi. Azərbaycanın iqtisadi göstəriciləri qısa müddətdə ittifaq miqyasında ön sıralara yüksəldi. İnfrastrukturun yenilənməsi, yolların, yaşayış məntəqələrinin və sosial obyektlərin tikintisi ölkənin simasını dəyişdirdi.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi siyasətin mühüm istiqamətlərindən biri milli kadr potensialının formalaşdırılması idi. Onun təşəbbüsü ilə minlərlə azərbaycanlı gənc keçmiş SSRİ-nin nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almağa göndərildi. Bu gənclər sonrakı illərdə Azərbaycanın elm, təhsil, sənaye, hərbi və dövlət idarəçiliyində aparıcı mövqelərə yüksələrək müstəqil dövlət quruculuğunda mühüm rol oynadılar.

Milli-mənəvi dəyərlərin qorunması və inkişaf etdirilməsi də Ulu Öndər Heydər Əliyevin fəaliyyətində xüsusi yer tuturdu. Azərbaycan dilinin, milli ədəbiyyatın, mədəniyyətin, musiqinin və incəsənətin inkişafına göstərilən diqqət xalqın milli kimliyinin möhkəmlənməsinə xidmət etdi. Onun təşəbbüsü ilə bir çox görkəmli tarixi şəxsiyyətlərin yubileyləri qeyd olundu, görkəmli sənətkarların irsi dövlət səviyyəsində təbliğ edildi. Azərbaycan dili ictimai-siyasi həyatda daha geniş istifadə olunmağa başladı və milli ruhun yüksəlişi üçün əlverişli zəmin yarandı.

1978-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan SSR Konstitusiyasında Azərbaycan dilinin dövlət dili kimi təsbit olunması Ümummilli Lider Heydər Əliyevin siyasi qətiyyətinin və milli maraqlara sədaqətinin bariz nümunəsi idi. O dövrün mürəkkəb siyasi şəraitində belə bir qərarın qəbul etdirilməsi milli dövlətçilik tariximizin mühüm hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanın gələcək müstəqilliyi baxımından ən mühüm addımlardan biri də milli hərbi kadrların hazırlanması istiqamətində görülən işlər idi. 1971-ci ildə Cəmşid Naxçıvanski adına Hərbi Liseyin yaradılması sonrakı illərdə Azərbaycanın Silahlı Qüvvələrinin peşəkar zabit korpusunun formalaşmasında əvəzsiz rol oynadı. Müstəqillik dövründə ölkəmizin ərazi bütövlüyü uğrunda döyüşən minlərlə zabit məhz həmin məktəbin yetirmələri olmuşdur.

Tarix göstərdi ki, 1969-cu ildən həyata keçirilən bütün islahatlar gələcək müstəqil Azərbaycanın siyasi və iqtisadi əsaslarını formalaşdırırdı. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyi bərpa olunsa da, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi ciddi sınaqlarla üzləşdi. 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə Ulu Öndər Heydər Əliyevin yenidən siyasi hakimiyyətə qayıdışı Azərbaycanın dövlət müstəqilliyini real təhlükələrdən xilas etdi. Beləliklə, 1969-cu ildə başlanan dövlətçilik strategiyası 1993-cü ildən etibarən yeni mərhələyə qədəm qoyaraq müstəqil Azərbaycanın inkişaf modelinə çevrildi.

Ümummilli Lider tərəfindən müəyyənləşdirilən inkişaf kursu bu gün də uğurla davam etdirilir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Heydər Əliyev siyasi irsini müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə zənginləşdirərək ölkəmizi yeni inkişaf mərhələsinə yüksəldir. Son illərdə əldə olunan iqtisadi nailiyyətlər, həyata keçirilən genişmiqyaslı sosial islahatlar, enerji və nəqliyyat layihələri, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun artması, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə aparılan bərpa-quruculuq işləri və dövlət suverenliyinin tam bərpası məhz bu strateji siyasətin uğurlu nəticələridir.

Bu gün Azərbaycan regionun aparıcı siyasi, iqtisadi və hərbi güclərindən biri kimi beynəlxalq münasibətlər sistemində etibarlı tərəfdaş mövqeyinə malikdir. Ölkəmizin milli maraqlara əsaslanan müstəqil xarici siyasəti, enerji təhlükəsizliyinə verdiyi töhfələr, beynəlxalq təşkilatlarla uğurlu əməkdaşlığı və qlobal təşəbbüslərdə fəal iştirakı Ulu Öndər Heydər Əliyev məktəbinin davamlılığını təsdiqləyən mühüm amillərdir.

14 iyul 1969-cu il təkcə təqvimdə qeyd olunan bir tarix deyil. Bu gün Azərbaycanın gələcəyinə hesablanmış uzaqgörən siyasətin başlanğıcı, milli dövlətçilik ideologiyasının möhkəmlənməsi, iqtisadi dirçəlişin, milli özünüdərkin və müstəqil inkişaf yolunun təməl daşının qoyulduğu gündür. Məhz həmin tarixdə başlanan siyasi kurs Azərbaycan xalqının gələcəyinə inamını bərpa etdi, milli maraqları dövlət siyasətinin mərkəzinə gətirdi və ölkəmizin bugünkü qüdrətinin əsasını yaratdı.

Tarixin obyektiv qiymətləndirilməsi göstərir ki, müasir Azərbaycanın uğurlarının ideoloji, siyasi və institusional bünövrəsi məhz 1969-cu ilin 14 iyulunda qoyulmuşdur. Ümummilli Lider Heydər Əliyevin zəngin dövlətçilik irsi Azərbaycan xalqının milli sərvəti olaraq qalır və gələcək nəsillər üçün müstəqilliyin, güclü dövlət quruculuğunun və milli həmrəyliyin etibarlı yol xəritəsi kimi öz əhəmiyyətini qoruyur. Bu baxımdan 14 iyul tarixi müstəqil və qüdrətli Azərbaycanın formalaşmasının başlanğıc nöqtəsi kimi xalqımızın yaddaşında daim yaşayacaq və dövlətçilik salnaməmizin ən şərəfli səhifələrindən biri kimi gələcək nəsillərə ötürüləcəkdir.

Politoloq Nicat İsmayılov