Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) “112” qaynar telefon xəttinə paytaxtın Qaradağ rayonu, Lökbatan qəsəbəsində yerləşən yaşayış binasında yanğın baş verməsi barədə məlumat daxil olub. Bu xəbər son aylarda ictimaiyyətin tez-tez eşitdiyi oxşar məlumatlardan yalnız biridir. Yaşayış binalarında yanğınların sayının artması artıq ayrı-ayrı təsadüfi hadisə kimi deyil, narahatedici tendensiya kimi qiymətləndirilir.
Məsələyə yalnız konkret hadisə prizmasından yanaşmaq yetərli deyil. Çünki problem tək bir mənzil, bir bina və ya bir rayonla məhdudlaşmır. Şəhərlərdə çoxmərtəbəli yaşayış binalarının sürətlə artması, köhnə yaşayış fondunun uzun illər istismarda qalması və əhalinin enerji istehlakının kəskin yüksəlməsi yanğın riskini struktur səviyyəsində artıran əsas amillərdəndir. Əvvəllər bir mənzildə məhdud sayda elektrik avadanlığı istifadə olunurdusa, bu gün kondisioner, elektrik sobası, qızdırıcı, paltaryuyan, qabyuyan, kombi və digər cihazlar eyni vaxtda işləyir. Lakin bir çox binaların elektrik infrastrukturu bu qədər yüklənməyə hesablanmayıb.
Xüsusilə sovet dövründə tikilmiş binalarda elektrik xətlərinin yenilənməməsi ciddi risk yaradır. Köhnəlmiş naqillər, qeyri-peşəkar müdaxilələr, əlavə qoşmalar və standartlara uyğun olmayan uzadıcılar qısaqapanma ehtimalını artırır. Eyni zamanda, bu binaların əksəriyyətində müasir yanğın siqnalizasiya sistemləri ya ümumiyyətlə yoxdur, ya da işlək vəziyyətdə deyil. Blokların və pilləkən qəfəslərinin müxtəlif konstruksiyalarla daraldılması isə fövqəladə vəziyyət zamanı həm yanğının sürətlə yayılmasına, həm də insanların təxliyəsinin çətinləşməsinə səbəb olur.
Problem təkcə köhnə tikililərlə məhdudlaşmır. Yeni inşa edilən binalarda da yanğın halları qeydə alınır. Burada məsələ daha çox tikinti keyfiyyəti, istifadə olunan üzlük materialların yanğına davamlılığı və təhlükəsizlik sistemlərinin real işlək vəziyyətdə olub-olmaması ilə bağlıdır. Bəzi hallarda layihə üzrə quraşdırılan sistemlər sonradan texniki baxışdan keçirilmir, yaxud formal xarakter daşıyır. Sakinlər tərəfindən aparılan plan dəyişiklikləri, balkonların bağlanması və havalandırma sistemlərinə müdaxilə də riski artırır.
Digər mühüm faktor insan amilidir. Qaz avadanlıqlarının nəzarətsiz qalması, elektrik uzadıcılarının həddən artıq yüklənməsi, siqaret kötüklərinin düzgün söndürülməməsi və elementar təhlükəsizlik qaydalarına əməl olunmaması bir çox yanğın hadisələrinin əsas səbəblərindəndir. Yanğın təhlükəsizliyi mədəniyyəti hələ də kifayət qədər formalaşmayıb. Mənzillərin böyük əksəriyyətində tüstü detektorları quraşdırılmayıb, ilkin yanğınsöndürmə vasitələri isə ya yoxdur, ya da istifadə qaydası bilinmir.
Mövsümi faktorlar da riski artırır. Qış aylarında elektrik və qaz qızdırıcılarının intensiv istifadəsi, yayda isə kondisionerlərin fasiləsiz işləməsi şəbəkəyə düşən yükü maksimum həddə çatdırır. Temperatur dəyişiklikləri və enerji istehlakının artması zəif infrastrukturda nasazlıq ehtimalını yüksəldir. İqlim dəyişiklikləri fonunda daha ekstremal hava şəraiti bu tendensiyanı daha da gücləndirir.
Bütün bunlar göstərir ki, yaşayış binalarında yanğınların artması yalnız fərdi səhlənkarlığın nəticəsi deyil. Məsələ həm infrastrukturun köhnəlməsi, həm nəzarət mexanizmlərinin yetərsizliyi, həm də ictimai maarifləndirmənin zəifliyi ilə bağlıdır. Yanğın baş verdikdən sonra operativ müdaxilə vacibdir, lakin əsas prioritet risklərin öncədən azaldılması olmalıdır. Elektrik və qaz xətlərinin mütəmadi auditdən keçirilməsi, təhlükəsizlik sistemlərinin real işlək vəziyyətdə saxlanılması, tikinti materiallarına nəzarətin gücləndirilməsi və əhalinin maarifləndirilməsi sistemli yanaşmanın əsas elementləridir.
Lökbatanda baş verən hadisə bir daha xatırladır ki, yanğın bir neçə dəqiqəyə başlaya bilər, amma nəticələri uzun illər davam edə bilər. Artan statistika xəbərdarlıq siqnalıdır. Əgər bu siqnal vaxtında düzgün oxunmasa, oxşar xəbərlərin sayının artması qaçılmaz olacaq.
Leyla Mirzə, Bizimyol.info
