“Azərbaycan–Türkiyə arasında yeni qaz sazişi regional enerji sabitliyinə uzunmüddətli töhfə kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan və Türkiyə arasında təbii qaz tədarükünə dair imzalanmış yeni saziş iki ölkə arasında enerji sahəsində mövcud strateji tərəfdaşlığın növbəti mərhələsi kimi dəyərləndirilə bilər. Müqaviləyə əsasən, Azərbaycan Türkiyəyə ümumilikdə 33 milyard kubmetr həcmində təbii qaz tədarük edəcək. Razılaşmanın 15 illik dövrü əhatə etməsi və 2029-cu ildən qüvvəyə minərək 2040-cı illərə qədər davam etməsi onun uzunmüddətli və planlı xarakter daşıdığını göstərir”.

Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına iqtisadçı Əli Səlimov danışıb. İqtisadçı bildirib ki, illik orta hesabla 2–2,25 milyard kubmetr həcmində qaz tədarükünü nəzərdə tutan bu saziş Türkiyə üçün enerji təhlükəsizliyi baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. İqtisadçının fikrincə, qlobal enerji bazarlarında qiymət dalğalanmaları və geosiyasi risklərin davam etdiyi bir dövrdə uzunmüddətli və stabil tədarük müqavilələri istehlakçı ölkələrin enerji strategiyasında əsas alətlərdən biri hesab olunur: “Azərbaycan qazının Türkiyə bazarına uzun illər ərzində proqnozlaşdırılan həcmlərlə daxil olması Ankara üçün risklərin azaldılması və planlamanın daha effektiv aparılması baxımından rasional addım kimi görünür”.

Əli Səlimov

Əli Səlimov qeyd edib ki, sözügedən saziş, Azərbaycan üçün qaz ixrac strategiyasının davamlılığını təmin edən mühüm mexanizmlərdən biridir: “Uzunmüddətli satış müqavilələri hasilat layihələrinin iqtisadi səmərəliliyini artırmaqla yanaşı, yeni yataqların işlənməsi və mövcud yataqların genişləndirilməsi üçün maliyyə əsaslarının formalaşmasına şərait yaradır. Xüsusilə, qazın “Abşeron” yatağından hasil olunması və Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri vasitəsilə nəql edilməsi mövcud infrastrukturun effektiv istifadəsinə imkan verir. Bu amil sazişin icrası zamanı əlavə infrastruktur xərclərinin minimuma endirilməsinə və texniki risklərin azaldılmasına xidmət edir. Eyni zamanda, tərəflər arasında illər ərzində formalaşmış texniki, kommersiya və institusional əməkdaşlıq mexanizmlərinin saxlanıldığını göstərir. Bu da sazişin real və icra oluna bilən bir çərçivədə imzalandığını deməyə əsas verir”.

“Regional kontekstdə baxıldıqda, Azərbaycan–Türkiyə qaz sazişi Cənubi Qafqaz və daha geniş coğrafiyada enerji axınlarının sabitliyinə töhfə verə biləcək amil kimi çıxış edir. Türkiyə həm istehlakçı, həm də tranzit ölkə kimi regional enerji xəritəsində mühüm mövqeyə malikdir. Bu baxımdan, Azərbaycan qazının uzunmüddətli perspektivdə Türkiyə üzərindən bazarlara çıxışı regionun enerji təhlükəsizliyi arxitekturasının mühüm elementlərindən biri olaraq qalır”-deyə iqtisadçı bildirib.

Əli Səlimov qeyd edib ki, digər tərəfdən, saziş tərəflərin enerji sahəsində qısamüddətli situativ qərarlardan daha çox strateji planlamaya üstünlük verdiyini göstərir: “2029–2040-cı illəri əhatə edən razılaşma həm Azərbaycanın, həm də Türkiyənin enerji balansını uzun müddət üçün hesablanmış şəkildə formalaşdırmağa imkan yaradır. Bu isə dəyişkən qlobal enerji mühitində sabitlik yaradan mühüm faktor kimi qiymətləndirilə bilər.

Ümumilikdə, Azərbaycan və Türkiyə arasında imzalanmış yeni qaz tədarükü sazişi yalnız ikitərəfli münasibətlər kontekstində deyil, regional enerji təhlükəsizliyi və bazar sabitliyi baxımından da əhəmiyyətli addım kimi dəyərləndirilə bilər. Müqavilənin həcmi, müddəti və icra mexanizmləri onun uzunmüddətli və praqmatik yanaşma əsasında formalaşdırıldığını göstərir”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info