Dua muncuğu və ya təsbeh adətən 33 və daha çox muncuqdan ibarət olan və Allahın sifətlərini oxuyarkən saymaq üçün istifadə edilən muncuqlar zənciridir. İslamda xüsusi yeri olan təsbeh, gündəlik həyatda stresi aradan qaldırmaq üçün də istifadə olunur. Müsəlmanlar 11, 33 və 99 muncuqlu təsbehləri sayırlar.

İslamın ilk illərində müsəlmanlar dua muncuqları əvəzinə barmaqlarından istifadə edirdilər. Təsbehin ilk dəfə Əbu Bəkrin dövründə istifadə edildiyi təxmin edilir. Muncuqlarla dua oxumaq duanı tamamlamağın vacib bir hissəsidir. Əlbəttə ki, bu gün təsbeh həmçinin zərgərlik və aksesuar kimi istifadə olunur.

Təsbehin tarixi çox qədimlərə gedib çıxır. İlk insanlar ovladıqları ov heyvanlarının parçalarını iplərə sancıb növbəti ovda uğur qazanmaq üçün taxırdılar. Daha sonra insanlar bu cür bəzək əşyalarını döyüşlərdə taxmağa başladılar və inanırdılar ki, onları şərdən və düşmənlərdən qoruyar.

Bu muncuqların dini məqsədlər üçün istifadə edilməsinin ilk nümunəsi Hindistanda olub. Deyə bilərik ki, dua muncuqlarının hindu inancında yeri var idi.

İslamda ilk dəfə təsbehlərin nə vaxt istifadə edildiyi dəqiq məlum deyil. Məhəmməd Peyğəmbərin (s.ə.s.) dövründə barmaqlarla saymaq daha çox yayılmışdı. Bundan əlavə, bəzi hədislərdən xurma dənələri və ya çınqıl daşlarından da istifadə edildiyi aydın olur.

Təsbehlər haqqında məlumatlar yalnız XVI əsrin sonlarına yaxın arxivlərdə tapılır. Təsbehlər müxtəlif materiallardan hazırlanır. Muncuqların sayı 11, 33, 99, 500 və 1000 ola bilər. 500 və 1000 muncuqlu təsbehlər dərviş lojalarında və sufi mərkəzlərində tərənnüm üçün istifadə olunurdu.

Təsbehdən istifadə etmək üçün hər bir muncuğu bir-bir şəhadət barmağı və baş barmağı arasında keçirmək lazımdır. Bu, çox vaxt yalnız din xadimlərinə xas bir təcrübə kimi qəbul edilsə də, geniş ictimaiyyət arasında, xüsusən də kənd yerlərində geniş istifadə olunur.

Elmin təsbehlərdən istifadəyə bir az fərqli baxışı var. Alimlər stress altında işləyən insanların təzyiq altında olduqlarını, bunun nəticəsində sinirlərin zəiflədiyini və təsbehlərin zehni rahatlatmaq və ya diqqəti yayındırmaq üçün istifadə edildiyini söyləyirlər.

Təsbehlər adətən gülağacı, venge, nar, kuka, tamarind, ilan ağacı, aqar ağacı, qara ağac, gülağacı, səndəl ağacı, qan ağacı, kəhrəba, lülə, oltu daşı, zümrüd, safir, yaqut, aqat, kvars, ametist, ulduz daşı, yeşim, pələng gözü, lazurit, firuzə, fil sümüyü, buynuz, sümük, mərcan, tısbağa qabığı, inci, morj dişindən hazırlanır.

Oltu daşından hazırlanmış dua muncuqları zamanla daha parlaq və daha gözəl olur. Taxta materiallardan hazırlanmış dua muncuqları zamanla daha parlaq olur və rəngləri tündləşir. Gülağacı, kuka və ilan ağacı kimi materiallardan hazırlanmış dua muncuqları istifadə ilə tündləşir və daha xoş bir rəng qazanır. Kəhrəbanın da istifadə ilə tündləşən sarı tonları var. Lakin bu proses oltu daşı və taxta məhsulları qədər qısa deyil.

İradə Cəlil, Bizimyol.info