Prezident Ərdoğanın Misirə səfəri, Türkiyənin Fələstin məsələsində Sisi rəhbərliyinə güclü dəstəyi deməkdir.
Bizimyol.info xəbər verir ki, ORSAM Başçısının köməkçisi Dos.Dr.İsmail Numan Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın 12 ildən sonra Misirə səfəri çərçivəsində bu səfərin regional əhəmiyyəti və Misirlə İsrail arasında Rəfahda yaşanan gərginlik barədə "Anadolu Agentliyi"nə yazıb.
Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Qahirəyə səfəri 2021-ci ildən etibarən mərhələli şəkildə davam edən normallaşma prosesinin nəticəsi olaraq fevralın 14-də baş tutub. 2013-cü ildə Misirdə baş verən hərbi çevrilişdən sonra iki ölkə arasında münasibətlər gərginləşib və qırılma həddinə çatıb. Nazirlərin müavinləri səviyyəsində başlayan kəşfiyyat xarakterli danışıqlar tədricən xarici işlər nazirləri səviyyəsinə keçib, prezident Ərdoğan və həmkarı Əbdül Fəttah əs-Sisinin Qətərdə keçirilən dünya çempionatı çərçivəsində görüşü olub. 2022-ci il normallaşma prosesinin dönüş nöqtəsi oldu. 2023-cü ildə təqribən 10 illik fasilədən sonra müvəqqəti işlər vəkili səviyyəsində həyata keçirilən diplomatik münasibətlərin səviyyəsi yenidən səfirlik səviyyəsinə enəcək ki, bu da hər iki ölkənin normallaşma prosesində qətiyyətini göstərməsi baxımından vacibdir.
Misirdə Qəzza diplomatiyası
Bu gün iki ölkənin yenidən əməkdaşlığı təkcə tərəflər arasında siyasi, iqtisadi və sosial əlaqələrin canlanmasında deyil, həm də davam edən regional böhranların həllində və ya yumşaldılmasında çox kritik bir məqsədə xidmət edir. Bu kontekstdə diqqət çəkən böhran bölgələrindən biri də 7 oktyabr 2023-cü ildən bəri İsrailin hücumlarına məruz qalan və işğal cəhdi ilə üzləşən Qəzzadır. Həmkarı Sisi ilə görüşlərindən sonra açıqlamalar verən prezident Ərdoğan bu mövzuda bunları deyib: "Qəzzada axan qanı dayandırmaq üçün misirli qardaşlarımızla əməkdaşlığı davam etdirəcəyik", - deyə bildirib.
Məlum olduğu kimi, Misir sərhədləri daxilində olan və prezident Ərdoğanın səfərindən 2 gün əvvəl İsrailin hava hücumlarının həyata keçirildiyi Rəfah Sərhəd Qapısı Qəzzanın İsraildən kənarda olan yeganə quru sərhədidir. Bu vəziyyət həm Qəzzada davam edən münaqişə mühitində Misirin üzərinə kritik bir məsuliyyət qoyur, həm də İsraillə münasibətləri çox həssas edir. Yerləşdiyi yerə görə Qəzzada insanlara humanitar yardımların çatdırıldığı dəhliz funksiyasını yerinə yetirən Rəfah şəhərinə İsrailin hücumları 10 oktyabr 2023-cü il tarixində olduğu kimi çox sayda mülki vətəndaşın həyatını itirməsinə səbəb olub.
Digər tərəfdən, bu hücumlardan sonra həm İsrailin, həm də Misirin müəyyən hərbi hazırlıqlar gördüyünü söyləmək olar. Misirin xarici işlər naziri Semih Şükrü, İsrailin Rəfaha qarşı mümkün quru əməliyyatına qarşı Misir və İsrail arasında 1979-cu ildə imzalanmış Kemp David Sülh Müqaviləsini dayandıra biləcəklərini açıqlayıb və Misirin müqavilənin imzalandığı tarixdən bu yana bütün öhdəliklərini yerinə yetirdiyini bildirib. Digər tərəfdən, Misir ordusunun Qəzza sərhəddində mövcudluğunu gücləndirməsi və sərhədə çoxlu tank və hərbi birləşmələr yerləşdirməsi mümkün hesab edilir. Belə bir ssenaridə Qəzzada didərgin düşmüş insanlar da daxil olmaqla əhalisi təxminən 1,5 milyona çatan Rəfah şəhəri mümkün quru əməliyyatı nəticəsində Misir ordusu ilə İsrail əsgərləri arasında qarşıdurmanın şahidi ola bilər.
Qeyd etmək olar ki, İsrailin əsas məqsədi bölgədəki Qəzzadan olan mülki vətəndaşları Sinaya təxliyyə edərək sərhəddəki potensial təhlükəni minimuma endirməkdir. Bu çərçivədə Misirə təqdim edilən təxliyə planının birinci mərhələsində Qəzzanın cənubundan Rəfahın şimalına qədər uzanan bölgədə 15 fərqli bölgənin yaradılması və bu ərazilərdə 25 min çadırın qurulması nəzərdə tutulur. Misir bundan əvvəl İsrailin Qəzzanı Sinaydan ayıran və humanitar yardımın əsas marşrutlarından biri olan Filadelfiya dəhlizinə nəzarət etmək tələbini rədd etmişdi. Bu nöqtədə Misirin əsas narahatlığının Qəzzanın cənubunda İsrail hücumlarının intensivliyinin artması ilə meydana gələn kütləvi köç və bu köçün Sinay bölgəsində yaradacağı demoqrafik və təhlükəsizlik əsaslı problemlər olduğu söylənilə bilər. Ona görə də Qəzzadan intensiv miqrasiya axını Misir üçün qəbuledilməz qırmızı xəttdir. Bu motivasiya ilə Sisi rəhbərliyi öz ərazi təhlükəsizliyinə diqqət yetirərək Qəzzada atəşkəsin təmin edilməsi üçün ən sıx səy göstərən ölkələrdən biridir. Misir hazırkı mərhələdə Kemp Deviddən istifadə edərək və Türkiyə ilə əməkdaşlığı inkişaf etdirməklə İsraili heç olmasa müvəqqəti atəşkəsə məcbur etmək üçün addımlar atır.
Çünki hücumların başladığı 7 oktyabrdan bu yana regional və beynəlxalq qurumlar vasitəsilə həm siyasət, həm də diskurs baxımından İsraili hədəf alan bir aktyor kimi Türkiyənin dəstəyi Misirə müəyyən qədər çeviklik verə bilər, həm də atəşkəs prosesini sürətləndirə bilər.
Türkiyənin prosesdə fəal rolu var
Gələcəkdə oxşar ssenarilərin yaşanmaması üçün Türkiyənin həm Qəzzanın yenidən qurulması prosesində, həm də Fələstin xalqının hüquqları nəzərə alınaraq qurulacaq yeni idarəçilik prosesində aktiv rol alması yenə də Misirin siyasi məsuliyyətini bölüşmək deməkdir. Prezident Ərdoğanla Sisi arasındakı danışıqlar Liviya, Şərqi Aralıq dənizi və Sudan kimi regional münaqişə nöqtələrini əhatə etsə də, Qəzza məsələsi və xüsusilə Rəfah şəhərində yaşana biləcək mənfiliklər də müzakirə olunan mühüm alt mövzular arasında göstərilə bilər.
Nəticə etibarı ilə, qısa və ortamüddətli perspektivdə alovlana biləcək İsrail-Misir gərginliyi bu baxımdan regional sabitliyə daha böyük ziyan vura bilər. Belə bir atmosfer İsrailin Qəzzaya hücumlarına səbəb ola bilər və onun Sinaya məcburi təxliyə planlarını həyata keçirməsinə imkan verə bilər. İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunun İsrail ordusundan Rəfahda mümkün quru əməliyyatı planlaması tələbi də prosesin miqyasını göstərmək üçün əhəmiyyətlidir.
Misir administrasiyası son illərdə İsraillə müsbət əlaqələr saxlasa da, son hadisələr Sisi administrasiyasına Qəzzaya əsaslanan sosial təzyiqlərin artmasına səbəb olub. İş o yerə çatıb ki, Misir və ərəb ictimaiyyəti arasında Qahirənin Qəzzada baş verənlərə adekvat reaksiya vermədiyi qənaəti getdikcə güclənib. Bu məqamda prezident Ərdoğanın Misirə səfəri Türkiyənin Fələstin məsələsində Sisi rəhbərliyinə güclü dəstəyi deməkdir. Bundan əlavə, səfər Türkiyə və Misirin İslam dünyasından İsrailə qarşı irticanın aparıcı aktorlarına çevrilməsinə zəmin hazırlayır. Əslində, İsrailin hücumlarının qarşısının alınmamasında İslam ölkələrinin kollektiv şəkildə reaksiya verməməsi mühüm rol oynayır.
Qadir, Bizimyol.info
