"Körfəz ölkələrinin vəziyyəti daha məyusedicidir. İllərdir addım-addım inkişaf edən İsrail-Körfəz əlaqələri Hindistandan dəniz yolu ilə, Ərəbistan yarımadasından dəmir yolu ilə İsrailin Hayfa limanına qədər, oradan da dəniz yolu ilə Yunanıstana və Avropaya çatacaq “Əsrin Layihəsi” ilə yeni bir ölçü qazanacaq deyərkən, Körfəz ölkələri yenidən “Fələstin problemi” ilə qarşılaşdı. Bu səbəbdən BƏƏ və Səudiyyə Ərəbistanının bəyanatlarında hadisələrin başlanmasına görə İsraili məsuliyyətli elan etsə də, keçmişə istinad edilsə də, əvvəlki illərdə olduğu kimi (1-ci və 2-ci İntifada kimi) sərt və konkret reaksiyalar olmadı. Yenə də regiondan ən aydın dəstək regionun alternativ marşrutu və resurs təminatçısı olan iki dövlət olan Küveyt və Qətərdən gəldi".
Bu barədə Bizimyol.info xəbər portalına BAU ULMER müdürü, politoloq İhsan Alpargın danışıb. O, vurğulayıb ki, Cənubda həyata keçirilməsi planlaşdırılan layihəyə alternativ ola biləcək başqa bir layihə üçün İraqın bu yaxınlarda Türkiyədəki avtomobil yolu layihəsi təklifini də qeyd etmək lazımdır. Təbii ki, bu 27 milyard dollarlıq layihənin reallaşması sabitlik və maliyyə dəstəyi tələb edir. Bundan əlavə, Aralıq dənizində İsrail qazının və təbii ki, Misir qazının Türkiyə üzərindən Avropa bazarına nəqli üçün ölkələr arasında normallaşma və kommersiya danışıqları mühüm mərhələyə qədəm qoydu.
BAU ULMER müdürü, politoloq İhsan AlpargınPolitoloqun fikrincə, Fələstin kimi həssas bir məsələ yenidən hərarəti yüksəltsə də, bu məsələnin hələlik ipdən asılı olduğunu söyləyə bilərik.
“Yenə dolayı yolla KKTC-nin Kipr Türk Dövləti olaraq mövqe tutmağa başladığı bu dövrdəki inkişaflardan Kipr məsələsi qaçılmaz olaraq təsirlənəcək. Bundan əlavə, Zəngəzur dəhlizinin əhəmiyyəti hələ də regionda yaranan yeni layihə ilə artdıqca, onun daha təcili və daha vacib həyata keçirilməsinə ehtiyac var. Bəzi dəstək mitinqləri görünsə də, Türkiyə ictimaiyyəti məsələyə əvvəlki illərdən daha mülayim yanaşmağa çalışır. Çünki bu qarşıdurmaların Qəzza və Fələstin xalqına heç bir faydası olmayacaq və regionun özəyi olan Qüds məsələsində geriləmə bölgədə qurulan bütün incə münasibətləri və siyasi tarazlıqları mənfi şəkildə poza bilər”-deyən politoloq əlavə edib ki, 24 saat ərzində Qarabağda ikinci qələbəsi ilə İranın addım atmaq, Ermənistanın isə özünə gəlmək üçün fürsət gözlədiyi bir vaxtda arzu olunan diqqəti dağınıqlığı yarada bilər.
Alpargın bildirib ki, Suriya və İraqdakı terror hədəflərinə son böyük zərbəni endirməyə hazırlanan və bütün təchizat, logistika xəttlərini təhlükə altına alan Türkiyəyə qarşı bölgədə artacaq xarici hərbi güc sayı (xüsusən də Suriyanı da tərk etməyə hazırlaşdığı deyilən ABŞ) və hərəkət imkanının məhdudlaşdırılması, terror təşkilatlarının yenidən təşkilatlanmasına imkan verə bilər.
Son illər dünyada silah qara bazarının yeni mərkəzinə çevrilən Ukraynadan gələn döyüş sursatlarının (əsasən NATO sursatları) qarşıdurmalarda istifadəsi ilə Aİ ölkələrinin Ukrayna üçün ayırdığı hərbi yardım paketindən kəsərək, İsrailə ötürülməsi kimi addımlar cəbhələrdə ciddi mövqelərini itirən Ukraynanın Rusiyaya qarşı daha çətin vəziyyətdə olması deməkdir. Uzun və şiddətli müharibə bölgədə və hətta dünyada tarazlığı mütləq dəyişəcək. Baş verəcək maddi və insan itkiləri ilə birlikdə baş verəcək siyasi xaos pandemiyadan bəri dünyanın içində olduğu dərin tənəzzülü daha da artıra bilər və bu, digər bölgələrdə də misli görünməmiş zorakılığın yeni dalğalarına səbəb ola bilər.
Politoloq bildirib ki, beynəlxalq ictimaiyyət şəxsi maraqları və siyasi narahatlıqları bir kənara qoymalı və təcili olaraq sağlam düşüncə ilə tərəfləri masa arxasına keçirməli və diqqətini humanitar həllin tapılmasına yönəltməlidir.
“Türkiyənin xalq mərkəzli diplomatik vasitəçiliyi Ukrayna üzərində Avropa müharibəsinin və hətta qlobal qıtlıq ehtimalının qarşısını aldı, lakin bu xəttdə tənha qalması və xüsusilə böyük Qərb dövlətlərinin güzəştə getmək əvəzinə meydan oxumağı dəstəkləmələri Ukraynadakı mövcud vəziyyətin davam etməsinə səbəb olmuşdu. İsrail-Fələstin məsələsində də oxşar vəziyyət dünyanı daha dərin böhrana aparacaq”-deyən Alpargın vurğulayıb ki, bu səbəbdən ərəb ölkələri bu məsələyə ərəblərin daxili məsələsi kimi baxmamalı, Qərb dövlətləri sivilizasiyalar savaşı və ya terrorla xalis mübarizə kimi çıxış etməməlidirlər. Türkiyə bu məsuliyyəti hər iki tərəflə yaxşı münasibət qura bilən və beynəlxalq məsələlərdə vasitəçiliyinə görə hörmət edilən bir dövlət kimi üzərinə götürə bilər. Bu gün nə dövlətlər, nə də dövlətüstü təşkilatlar arasında şərqlə qərb və ya güclü ilə zəif arasında balansı saxlaya biləcək ikinci bir aktor yoxdur. Bu, qalibi olmayacaq bir müharibədir və dərhal sakitliyə nail olunmasa, ən çox itirən bölgə xalqı və sülh olacaq.
İlahin, Bizimyol.info
