Karbon tullantılarının azaldılması uğrunda mübarizənin bir hissəsi kimi hazırda bütün dünyada kütləvi şəkildə quraşdırılan günəş panelləri, onları məhv etmək vaxtı gəldikdə, nəticədə bəşəriyyət üçün əsl ekoloji problemə çevrilə bilər.

Bizimyol.info xəbər verir ki,BBC-nin yazır ki, 2030-cu ilə qədər təxminən dörd milyon ton günəş panellərinin utilizasiyası vəzifəsi qarşıya qoyulacaq, lakin 2050-ci ilə qədər vəziyyət tamamilə nəzarətdən çıxa bilər.

Əsas problem odur ki, günəş panellərinin istifadə müddəti cəmi 25 ilə qədərdir və onların davamlı təkmilləşdirilməsi ilə çox güman ki, 10 il istifadə etdikdən sonra belə panelləri dəyişdirmək istifadəçilərə daha ucuz başa gələcək. Beləliklə, milyardlarla panelin sökülməsi və dəyişdirilməsi lazımdır.

Avstraliyanın Yeni Cənubi Uels Universitetində günəş panellərinin təkrar emalı üzrə mütəxəssisi Rong Deng deyir ki, artıq dünyada “2,5 milyarda qədər” günəş panelləri quraşdırılıb, lakin onların utilizasiyası və təkrar emalı üçün xüsusi infrastruktur yoxdur.

Beynəlxalq Bərpa Olunan Enerji Agentliyinin direktor müavini Ute Collier xəbərdarlıq edir: "2050-ci ilə qədər zəncirləri təkrar emal etməyə indi başlamasaq, bu, tullantı dağı olacaq".

Onu da əlavə edək ki, 2021-ci ildə qlobal günəş enerjisi istehsal gücü 22% artıb. Xüsusilə, Böyük Britaniyada hər ay təxminən 13 000 fotovoltaik günəş paneli quraşdırılır - onların əksəriyyəti fərdi evlərin damlarındadır.

Bir çox hallarda belə günəş qurğuları hətta gözlənilən faydalı istismar müddəti başa çatmamış nisbətən iqtisadi cəhətdən sərfəli olur. Yeni, daha səmərəli dizaynlar mövcud olduqda, yalnız 10 və ya 15 yaşında olan günəş panellərini təkmilləşdirilmiş versiyalarla əvəz etmək daha ucuz ola bilər.

Collier qeyd edir ki, mövcud artım tendensiyaları davam edərsə, hurda günəş panellərinin həcmi böyük ola bilər.

Müqayisə üçün qeyd edək ki, hər yerdə yayılmış plastik ildə 400 milyon ton həcmində istehsal olunur.

Hazırda Fransa problemi həll etmək üçün addım atmağa hazırlaşır, burada iyunun sonunda günəş panellərinin tamamilə təkrar emalı üzrə dünyada ilk zavod açılacaq.

Zavodun sahibi olan ROSI, günəş paneli komponentlərinin 99%-nin təkrar istifadə oluna biləcəyi təkrar emal səmərəliliyinə nail olmağı hədəfləyir.

Panellərin konstruksiyasının əsas hissəsini təşkil edən şüşə və alüminium çərçivələrlə yanaşı, mütəxəssislər panellərin tərkibində olan qiymətli materialların çıxarılmasının vacibliyini vurğulayırlar. Söhbət gümüş və misdən gedir ki, bu da daha sonra yeni günəş panellərinin hazırlanmasında istifadə oluna bilər.

Hər bir günəş panelində bu qiymətli materialların yalnız kiçik fraqmentləri var və bu fraqmentlər digər komponentlərlə o qədər qarışıb ki, indiyədək onları ayırmaq iqtisadi cəhətdən məqsədəuyğun olmayıb. Amma günəş panellərinin dəyərinin 60%-ni onlar təşkil edir.

Mütəxəssislər eyni zamanda dünyanın günəş panellərinə olan ehtiyaclarını ödəmək üçün kifayət qədər gümüşün olmadığı ilə razılaşırlar, ona görə də onun təkrar istifadəsi çox vacibdir.

Mütəxəssislərin qeyd etdiyi kimi, təkrar emal üçün infrastrukturun olmaması ilə bağlı mövcud problemlər, ilk nəsil məişət günəş panellərinin yalnız indi istismar müddətini başa vurması ilə əlaqədardır. Odur ki, onlar yaxın gələcəkdə istismardan çıxarıldıqda, onların zərərsizləşdirilməsi üçün tədbirlər görülməlidir.

"İndi bu barədə düşünməyin vaxtıdır", -deyə Collier vurğulayıb.

Leyla Mirzə