Lampanın ixtirası müasir həyatın ən böyük dönüş nöqtələrindən biridir. Lakin bu ixtira təkcə evlərimizi və şəhərlərimizi işıqlandırmaq deyil, həm də gözlənilməz və sağlamlıq üçün mənfi təsirlərə səbəb olub.

Bizimyol.info "webtekno"ya istinadən xəbər verir ki, 1879-cu ildə Thomas Edisonun həyatımıza gətirdiyi lampanın Edisonun ixtirası olub-olmadığı ilə bağlı bəzi şərhlər var, amma mövzumuz indi tamam başqadır.

Gələk mövzumuza: Lampanın ixtirası ilə gələn süni işıq ürək-damar xəstəliklərini və xərçəngi necə artırdı?

Lampanın ixtirasına qədər insanlar gündəlik iş rejimlərini təbii günəş işığına uyğun düzəldirdilər

Gün işığı yox olduqda, melatonin istehsalı artır, bu da bədənin yuxuya getməsinə kömək edir. Lampanın ixtirası ilə süni işıq insanların gecə saatlarına qədər oyaq qalmasına imkan yaratdı.

Süni işıq yuxu rejimini pozan melatonin istehsalını boğdu. Yuxu pozğunluğu ürək-damar xəstəlikləri üçün mühüm risk faktorudur. Tədqiqatlar göstərir ki, hipertoniya, infarkt və insult riski qeyri-kafi və nizamsız yuxu ilə artır.

Lampanın ixtirası ilə gecə işləri adiləşdi

Gecə növbələrində işləyənlər günün təbii bioloji ritmindən qoparaq daim süni işığa məruz qalırlar. Bu, sirkadiyalı ritmi pozur və bədəndə stress hormonu olan kortizolun səviyyəsini artırır.

Yüksək kortizol səviyyələri uzun müddətdə ürək-damar sağlamlığına mənfi təsir göstərir. Bir çox araşdırmalar göstərir ki, gecə növbəsində işləyənlərin ürək-damar xəstəlikləri riski gündüz işləyənlərə nisbətən daha yüksəkdir.

Bundan əlavə, bəzi tədqiqatlar xərçənglə bağlıdır. Gecə növbəsi ilə işləyən qadınlar müayinə edilir və bu qadınların döş xərçəngi riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilir.

Lampanın ixtirası texnoloji inkişafın da yolunu açdı.

Televiziyalar, kompüterlər və mobil cihazlar həyat tərzimizi çox dəyişdi. İnsanlar fiziki fəaliyyətə daha az vaxt sərf etməyə və daha uzun müddət oturmağa başladılar. Oturaq həyat tərzi piylənmə, diabet və ürək-damar xəstəlikləri üçün mühüm risk faktorudur. Araşdırmalar göstərir ki, uzun müddət oturaq olmaq da ürək xəstəliyi riskini artırır.

Süni işığa məruz qalma da təzyiqə birbaşa təsir edir

Xüsusilə gecə saatlarında yüksək səviyyədə süni işıq altında olmaq simpatik sinir sistemini stimullaşdıra və qan təzyiqinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. Xroniki yüksək qan təzyiqi infarkt və insult kimi ciddi ürək-damar problemlərinə səbəb olur. Müasir həyatın gətirdiyi bu daimi süni işığa məruz qalma yüksək qan təzyiqinin yayılmasının artmasında mühüm rol oynayır. Ona nəzər saldıqda, lampanın ixtirası, şübhəsiz ki, bəşər tarixində mühüm bir irəliləyişi təmsil edir. Bununla belə, süni işığın geniş yayılması ilə ürək-damar xəstəliklərinin artması arasındakı əlaqə müasir həyatın qaranlıq tərəflərini də ortaya qoyur.

Qadir, Bizimyol.info