Anadoluda yağ, bitki marqarin, ağ şəkər, buğda unu ilə hazırlanmış və əmək tələb edən pişmaniyə Türkiyədə çox sevilir. Osmanlı Türkcəsində Peşmine, bu gün Pişmaniye və ya başqa adlarla təpmə halvası, sim halvası, çəkil halvası, simli halva, peşimani halva, kətan halvası, halva-yi kettan adlandırılan bu şirniyyat ənənəvi desert hesab edilir.
Pişmaniyə şirniyyatına Anadolunun hər bölgəsində rast gəlinir. Amma Kocaelidə hazırlanan pişmaniyə digərlərindən daha məhşurdur. Böyük miqdarda istehsal edildiyi və satıldığı üçün 2010-cu ildə Kocaeli vilayətinin İzmit şəhərinə xas qidalardan peşmaniyə “İzmit Pişmaniyesi” olaraq “Coğrafi Qeydiyyat Sertifikatı” alıb.
Pişmaniyə Kastamonuda "çekme" və ya "çekme halvası", Əskişəhərdə isə "tel-tel" kimi tanınır. Pişmaniyə bazarda müxtəlif formalarda “peşmək”, “tel halvası”, “kətan halvası” və “çəkən halva” və s. təqdim edilir.
Yun mənasını verən peşmek sözü qoyun yununa oxşadığından Türkcə “pismaniye” kimi tələffüz olunmağa başlayıb. Eyni zamanda Peşminə Osmanlı dövründə yun və tükdən hazırlanan parça növünün də adıdır. Keçmişdə hazırlanan bir desert növü olan pişmaniye zamanla yayılaraq, Osmanlı sarayında da hazırlanıb.
1800-cü illərdə Kastamonuda pişmaniyə növü olan yuvarlanan halva istehsal olunmağa başlanıb. Kocaelidə pişmaniyə ustası kimi tanınan ilk şəxsin Kandıralı Hayrettin Usta olub.
Kocaeli ətrafında yaşayan erməni Şekerci Hacı Agop Dolmacıyan Usta Hayrettindən Pişmaniye bişirməyi öyrəndikdən sonra bazar üçün İzmit pankek istehsalına başlayıb. Birinci Dünya Müharibəsi başlayandan sonra Dolmacıyan şirniyyat dükanını bağlayıb xaricə köçür, ondan pancake fəndlərini öyrənən İbrahim Ethem Əfəndi Kapanönü mahalında şirniyyat dükanı açır və bununla da pancake istehsalının davam etdirilməsinə böyük töhfə verir. Övladlarına fransızca və Türkcə öyrətmək üçün Agop Dolmacıyanın dükanında işləyən İbrahim Ethem Əfəndi Kapanönüdəki emalatxanasında təlim keçib.
Hazırlanması: Şəkər, limon turşusu və ya kakao, tahin, yağ, vanil, un və sudan hazırlanır. Pişmaniye hazırlamaq üçün şəkər 170 dərəcədə mum halına gələnə qədər qaynadılmalıdır. İsti karamelizə edilmiş şəkər məhlulu soyuq səthə tökülür və soyuduqdan sonra ağardılır. Ağartma zamanı şəkər qarışığı metal asılqandan asılır və maşınla və ya əllə gərilərək bükülür və bir neçə dəfə dartılır. Büzülmə adlanan bu proses dəfələrlə təkrarlanır ki, hava şəkər qarışığına daxil olsun. Bu proses nəticəsində ağ və daha yumşaq şəkər xəmiri alınır. Ayrı bir çəndə kərə yağı ilə unu qarışdırıb qovuraraq, “miena” adlanan xəmir hazırlanır. Şəkər pastası və miena qol gücü ilə çevrilir. Dönmə dövründə mumun qırılmamasına diqqət yetirilir. Hər döngədən sonra tor yenidən halqaya salınır və tel-tel olana qədər bu proses davam etdirilir.
Bu gün dönmə prosesi dairəvi maşında həyata keçirilir. Pişmaniyenin bir hissəsi yemək üçün xüsusi stəkanlarla top halına gətirilir, bir hissəsi isə formalaşdırılmadan qablaşdırılır.
Mədəni təsiri..
2009-cu ildə İzmitdə ilk "Beynəlxalq Pişmaniye Festivalı" təşkil olunmağa başlandı. Bu festivalda Ginnesin Rekordlar Kitabına düşmək üçün 1040 metr pişmaniyə hazırlandı. İzmit istehsalçılarının 1040 metr pişmaniyə hazırlaması nəticəsində "Dünyanın ən uzun şirniyyatı" mükafatını qazanaraq, Ginnesin Rekordlar Kitabına düşüb. “Beynəlxalq Pişmaniye Festivalı” 2009-cu ildən etibarən hər il oktyabr ayında müntəzəm olaraq keçirilməyə davam edir. 11-ci festival 2019-cu ildə keçirilib.
2000-ci ildə Kocaeli Biznesmen və Sənətkarlar Palatası tərəfindən coğrafi göstərici almaq üçün müraciət edilmiş və müraciət nəticəsində 2010-cu ildə "İzmit Pişmaniyesi" olaraq "Coğrafi Qeydiyyat Sertifikatı" almışdır. Bu qeydiyyat şəhadətnaməsi ilə onun digər bölgələrdə istehsal edilən pancakelərdən fərqli olduğu, “İzmitə xas havanın rütubəti, bişirmə prosesi, bişdikdən sonra xəmirin çəkilmə prosesi, proporsional olaraq istifadə olunan materiallara görə qeydə alınıb.
İzmit Pişmaniyesini şəhərlə eyniləşdirmək üçün Bələdiyyənin təşəbbüsü ilə mahnı yazılıb. Erol Büyükburçun ifa etdiyi və bəstələdiyi mahnının adı “Pişmandır”.
Rəsm müəllimi Hüseyn Kodan tərəfindən hazırlanan Pişmaniye heykəli İzmitin girişinə qoyulub.
Bizimyol.info
