Son dövrlərdə Türkiyədə restoranlar, kafelər, şirniyyat dükanları və oxşar qida–içki xidməti göstərən müəssisələrin istehlakçılardan “servis haqqı”, “masa haqqı” və ya buna bənzər adlar altında əlavə ödəniş tələb etməsi qanunla qadağan edilib. Bu qərar istehlakçı hüquqlarının qorunması baxımından mühüm addım kimi qiymətləndirilir və region ölkələri üçün də ciddi bir nümunə yaradır.

Türkiyə qanunvericiliyinə görə, restoranda təqdim edilən xidmət, yəni masa, ofisiant xidməti, qab-qacaq, mühit və s. artıq məhsulun və ya menyuda göstərilən qiymətin tərkib hissəsi sayılır. Müştəridən sonradan “servis haqqı” adı ilə əlavə pul tələb edilməsi istehlakçının aldadılması kimi qiymətləndirilir və cərimə ilə nəticələnir.

Azərbaycanda isə “servis haqqı” anlayışı son illərdə demək olar ki, bütün restoranlarda standart praktikaya çevrilib. Menyuda göstərilən qiymətə əlavə olaraq müştərinin hesabına 5%, 10%, 15%, hətta bəzi hallarda 20% və daha artıq “servis haqqı” əlavə olunur. Çox vaxt bu barədə müştəri ya ümumiyyətlə məlumatlandırılmır, ya da xırda şriftlə menyunun sonunda qeyd edilir.

Problemin əsas tərəfi ondan ibarətdir ki, servis haqqının məbləği xidmətin keyfiyyətindən asılı olmayaraq avtomatik tutulur. Yəni müştəri xidmətdən narazı qalsa belə, bu ödənişi etməyə məcbur qalır. Bu isə klassik “servis haqqı” anlayışının mahiyyətinə ziddir.

Əslində, Azərbaycandakı mövcud praktika daha çox gizli qiymət artımını xatırladır. Çünki restoran sahibinin bütün xərcləri işçi maaşı, icarə, kommunal ödənişlər və xidmət təşkilatı artıq menyuda göstərilən qiymətə daxil edilməlidir. Əlavə faizlərin hesabda sonradan ortaya çıxması istehlakçı üçün gözlənilməz və narahatlıq yaradan vəziyyətdir.

Bir çox hallarda müştəri menyuda münasib görünən qiymətə görə restorana daxil olur, lakin hesab gəldikdə əlavə 15–20% ödənişlə qarşılaşır. Bu isə şəffaflıq prinsipinin pozulması deməkdir.

Azərbaycanda bu məsələ ilə bağlı açıq və birmənalı hüquqi tənzimləmənin olmaması restoranlara geniş manevr imkanı verir. Nəticədə istehlakçı faktiki olaraq seçim qarşısında qalmır. Ya əlavə ödənişi qəbul etməli, ya da narazılıq yaşamalıdır.

Türkiyədəki qadağa göstərir ki, bu problem yalnız bazar münasibətləri ilə deyil, qanunvericilik və nəzarət mexanizmləri ilə həll edilə bilər. İstehlakçıya təqdim edilən qiymət son qiymət olmalı, əlavə ödənişlər istisna hal kimi və açıq razılıq əsasında tətbiq edilməlidir.

Türkiyənin “servis haqqı” qadağası istehlakçı hüquqlarının qorunması baxımından mühüm addımdır. Azərbaycanda isə bu sahədə mövcud vəziyyət yenidən qiymətləndirilməli, restoran və kafe sektorunda şəffaf qiymət siyasəti formalaşdırılmalıdır. Müştəri hesabı alarkən sürprizlə qarşılaşmamalı, nə üçün və nəyə görə pul ödədiyini dəqiq bilməlidir. Bu, həm istehlakçı məmnuniyyətini artırar, həm də xidmət sektorunda sağlam rəqabət mühiti yaradar.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info