Bioqaçaqmalçılıq – səlahiyyətli orqanların icazəsi olmadan müəyyən bölgəyə endemik olan (yalnız həmin regionda yaşayan) bitkilərin, heyvanların, bitki toxumlarının, heyvan hissələrinin, qan və ya toxumaların toplanaraq ölkədən çıxarılması cinayətidir. Adətən bu növ qaçaqmalçılıq tibbi, kosmetik və ya kolleksiya məqsədləri üçün edilir.

Bizimyol.info xəbər verir ki, bu barədə Türkiyə mətbuatı məlumat verib.

Türkiyə biomüxtəliflik baxımından ən zəngin ölkələrdən biridir. Bütün Avropa qitəsində rast gəlinən bitki növlərinin 75 faizi Türkiyədədir. 12 min 476 bitki növü müəyyən edilib ki, onlardan 4 min 80-i endemik bitkilərdir.

Onurğasızların 6 mindən çox növünün olduğu təxmin edilərkən, ölkədə onurğalı növlərinin sayının təxminən 1500 olduğu təxmin edilir. Bu sərvəti elmi məqsədlə qiymətləndirmək mümkündür. Bunun üçün üç ay əvvəl Kənd Təsərrüfatı və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyinin Şərqi Mühafizə və Milli Parklar Baş İdarəsinə müraciət etmək kifayətdir. Lakin endemik növlərin ölkədən çıxarılması qadağandır.

Türkiyənin qardələn, Qum zanbaqları, səhləb növü olan Salep, Truffle olaraq da bilinən Keme, Şərqi Qara dəniz Qafqaz gürzəsi, Şərqi və Orta Anadoluda yaşayan Uludoğan, Amanos dağlarında yaşayan geyik böcəkləri, hətta şəfalı balıqlar xaricə qaçaq yolla aparılır.

Qaçaqmalçılar diri, ölü heyvanları, yumurtaları, toxumları, orqan hissələrini və hətta “ayı nəcisini” qaçaqmalçılıq yolu ilə keçirməyə cəhd ediblər. Milli Parkların məlumatına görə, 2007-2023-cü illər ərzində ümumilikdə 86 bioqaçaqmal faktı qeydə alınıb. Son beş ildə əsasən bitki qaçaqmalçılığına cəhd edilib.

Ən çox 2011-ci ildə

Bioqaçaqmalçılıq halları daha çox 2011-ci ildə baş verib. Həmin il 21 hadisə aşkar edildilib, ikicnci yerdə 11 hadisənin baş verdiyi 2012-ci il qeydə alınıb. 2010-cu ildə 9, 2019-cu ildə isə 8 hadisə aşkarlanıb. Ən çox qaçaqmalçılıq cəhdi 18 hadisə ilə Hatayda olarkən, bioqaçaqmalçılıqla məşğul olmaq istəyənlərdən 7-si Almaniya, 6-sı Macarıstan və 5-i Rusiya vətəndaşları olub. Bu hadisələrdə Çexiya, Yaponiya, İspaniya, Makedoniya və Suriya kimi ölkələrin vətəndaşları ilə yanaşı, 9 Türkiyə vətəndaşı da tutulub.

Beynəlxalq müqavilə var

Müqavilə mətni Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ətraf Mühit Proqramı (UNEP) tərəfindən yaradılmış və dünyada bioloji müxtəlifliyi qorumaq üçün 1992-ci ildə imzalanmışdır.

Türkiyənin də imzaladığı “Bioloji Müxtəliflik Konvensiyası” ilə canlı və cansız heyvan, eləcə də bitkilərin ticarəti tənzimlənir. Buna baxmayaraq, əcnəbilərin Türkiyədən bioqaçaqmalçılıqla məşğul olmaq cəhdləri davam edir.

Məsələn, Yaponiyada ötən illərdə “Böcəklərin Muşiking Kralı” cizgi filmində gördüyü, 6 antenası olan Akbez Stag Beetle-ni toplamaq məqsədilə qaçaqmalçılıq yolu ilə sərhəddən keçirmək istəyən Yaponiya vətəndaşı tutulub.

Artvində təsbit edilən 194 kəpənək növü kolleksiyaçıların diqqətini çəkərkən, qum zanbaqlarının tibbi məqsədlə qaçaqmalçılıq yolu ilə aparılmasına cəhd edilib.

Canlı növünün kiçik bir hissəsindən belə genetik məlumat əldə etmək və ondan biotexnoloji tədqiqatlarda istifadə etmək, məsələn, xəstəliklərə və quraqlığa davamlı və yüksək məhsuldarlığa malik yeni növlər əldə etmək mümkündür. Beynəlxalq müqavilə bu genetik ehtiyatlardan onların yerləşdiyi ölkəyə istifadə etmək hüququ verir.

Keçmişdən görünür

Keçmişdə Osmanlı dövründə qaçaq yolla gətirilən lalələr Hollandiyada yetişdirilmiş və bu ölkənin bu gün 'lalə ölkəsi' olaraq tanınmasına və əhəmiyyətli bir sənayeyə çevrilməsinə səbəb olmuşdur. Həmçinin Angora keçisi (Angora) və Angora Rabbit kimi növlər, Türkiyədən götürülmüş, Avstraliya, Cənubi Afrika kimi ölkələrdə yetişdirilmiş, böyük bir sənayeyə çevrilmişdi.

"Halfeti Rose" kimi tanınan "Qara qızılgül" bu gün xaricdə "Rosa Odorata" adı ilə satılır. Türkiyədən qaçaqmalçılıq yolu ilə aparılmış “Bambus” tipli arılar çoxaldılır və dünyanın müxtəlif ölkələrinə icarəyə verilir.

Qaçaq yolları

Qaçırılma üsullarına onları diri-diri götürmək, formaldehiddə daşımaq və toxum və ya soğan kimi aparmaq daxildir.

Yoxlamalar zamanı göbələklərin qurudularaq götürüldüyü, plyonka qutusunda toxuma parçaları qaçaqmalçılıq yolu ilə keçirilməsinə cəhd edildiyi müəyyən edilib. Bundan əlavə, heyvan növlərindən götürülmüş qan nümunələrinin borularda qaçaqmalçılıq yolu ilə aparılması və soyuq zəncirlə beynəlxalq daşımalardan istifadə kimi üsullar müəyyən edilib.

Bəzi diri quş növlərini sərhəddən uçuraraq və hazırlanmış tələlərdən istifadə edərək qaçaqmalçılıq yolu ilə keçirməyə cəhd edilib.

Hüquq-mühafizə orqanları üçün təlim

“Anti-Bioqaçaqmalçılıq Layihəsi” çərçivəsində Milli Parklarda Jandarma, Polis və Sahil Mühafizə bölmələrində çalışan hüquq-mühafizə orqanları əməkdaşlarına təlimlər keçirilir.

Müvafiq qurumlarla koordinasiya təmin edilərkən, hüquqi tənzimləmələrdəki çatışmazlıqların aradan qaldırılması istiqamətində işlər davam etdirilir. Bununla belə, vətəndaşların məsələ ilə bağlı maarifləndirilməsi ən mühüm məqsədlər sırasındadır.

Bioqaçaqmalçılıq şübhəsi yarandığı halda hüquq-mühafizə orqanlarına və ya Kənd Təsərrüfatı və Meşə Təsərrüfatı Nazirliyinə məlumat verilməsi xahiş olunur.

Qadir, Bizimyol.info