Daşkəsənin Kəmərqaya kəndində dəm qazından zəhərlənmə hadisəsi baş verib. Kənd sakini 2009-cu il təvəllüdlü M.Paşayeva hamamda dəm qazından zəhərlənib. 15 yaşlı qıza yaşadığı evdə yardım edilib, durumu kafidir. Məlumata görə, 15 yaşlı yeniyetmə qız yaşadığı evin vanna otağında yuyunan zaman dəm qazından zəhərlənib.

Payız gələn kimi dəm qazından zəhərlənmə halları meydana gəlir.

• Bəs dəm qazı necə yaranır, özümüzü necə qorumalıyıq?

• Zəhərlənmə zamanı hansı simptomlar baş verir?

Dəm qazından zəhərlənmə, karbon monoksid (CO) qazının nəfəs alması nəticəsində baş verən bir vəziyyətdir. Karbon monoksid rəngsiz, qoxusuz və zəhərli qazdır. Adətən yanma prosesləri zamanı, xüsusən də qalıq yanacaqların yanması zamanı əmələ gəlir. Karbon monoksid qazı havadan çox oksigenlə birləşməyə meyllidir və buna görə də onu nəfəs aldığımız havadakı oksigen molekullarından üstün tutur. Bu vəziyyətdə Karbon monoksid qanın oksigen daşıma qabiliyyətini azaldır və bədən toxumalarına kifayət qədər oksigen çatmamasına səbəb olur.

Dəm qazından zəhərlənmə sağlamlıq problemidir və ehtiyat tədbirləri görülmədikdə ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Buna görə də karbon monoksid mənbələrindən xəbərdar olmaq və lazımi tədbirləri görmək həyati əhəmiyyət daşıyır.

Evlərdə, istilik sistemlərində, sobalarda, poliqonlarda, kaminlərdə və ya avtomobilin egzozlarında yanma zamanı karbon monoksid qazı buraxıla bilər. Yanma prosesi tam və effektiv olmadıqda, daha çox karbon monoksid qazı yarana bilər. Qüsurlu istilik sistemləri, su qızdırıcıları, sobalar, qazanlar və yanacaqla işləyən digər cihazlar karbon monoksid sızmasına səbəb ola bilər. Bu nasazlıqlar adətən yanma kamerasına kifayət qədər hava girişinin olmaması, yanma borusunun tıxanması və ya yanma prosesi üçün lazım olan oksigenin kifayət qədər olmaması kimi amillərdən qaynaqlanır.

Karbon monoksid yığılması daha çox qapalı və ya zəif havalandırılan yerlərdə olur. Avtomobillər, yük maşınları, motosikletlər və digər motorlu nəqliyyat vasitələri dəm qazı çıxarır. Bu qaz avtomobilin işlənmiş qazından atmosferə atılır. Nəqliyyat vasitələrinin qapalı qarajda və ya zəif havalandırılan ərazidə işləməsi dəm qazının yığılmasına səbəb ola bilər ki, bu da zəhərlənmə riskini artırır.

Dəm qazından zəhərlənmədən qorunmaq üçün düzgün havalandırmanın təmin edilməsi, yanacaqla işləyən cihazlardan düzgün istifadə edilməsi, vaxtaşırı texniki qulluq və texniki baxışların keçirilməsi, nəqliyyat vasitələrini qapalı yerlərdə idarə etməmək və dəm qazı detektorlarından istifadə etmək vacibdir.

Karbon monoksid zəhərlənməsi zamanı tənəffüs sistemi zədələnir. Qanın oksigen daşıma qabiliyyəti azalır, buna görə də bədən toxumalarına kifayət qədər oksigen çatmır. Bu vəziyyətdə nəfəs almaqda çətinlik, xırıltı, nəfəs darlığı və sinə ağrısı kimi tənəffüs sistemi simptomları meydana gələ bilər.

Karbon monoksid qanda oksigeni əvəz edir, ürək və qan dövranı sisteminə mənfi təsir göstərir. Ürək əzələsinin normal işləməsinə mane olur və ürək dərəcəsini artıra bilər. Eyni zamanda qan təzyiqini artırır və ürək ritminin pozulmasına səbəb ola bilər.

Karbon monoksid zəhərlənməsi beyin və sinir sisteminə mənfi təsir göstərir. Baş ağrısı, başgicəllənmə, yuxululuq, konsentrasiyanın olmaması, zehni qarışıqlıq, yaddaş itkisi, yuxululuq və hətta şüur itkisi kimi simptomlara səbəb ola bilər. Ağır hallarda əzələ koordinasiyasının pozulması və iflic kimi ciddi nevroloji ağırlaşmalar da baş verə bilər.

Karbon monoksid bədəndəki toxumalara zərər verə bilər və hüceyrə funksiyalarını poza bilər. Bu, ciddi sağlamlıq problemlərinə, o cümlədən qaraciyər funksiyasının pisləşməsinə, böyrək çatışmazlığına, əzələ zəifliyinə və hətta ölümə səbəb ola bilər.

Karbon monoksid zəhərlənməsinin ən çox müşahidə edilən simptomu baş ağrısıdır. Bu baş ağrısı adətən şiddətli, sıx və davamlı şəkildə baş verir. Karbonmonoksit zəhərlənməsi başgicəllənməyə səbəb ola bilər. İnsan özünü balanssız hiss edə bilər və diqqətini cəmləməkdə çətinlik çəkə bilər.

Zəhərlənmə ürəkbulanma və qusmaya səbəb ola bilər. Bu simptomlar bədəndə karbonmonoksit qazının yığılması ilə əlaqədardır.

Zəhərlənmə zamanı enerji çatışmazlığı, zəiflik və həddindən artıq yorğunluq hissləri müşahidə edilə bilər.

Karbon monoksid zəhərlənməsi narahatlıq, təşviş, depressiya, görmə pozğunluğu, əzələ ağrıları, koordinasiya itkisi, başgicəllənmə və huşun itirilməsi kimi müxtəlif simptomlara səbəb ola bilər. Dəm qazı ilə zəhərlənmənin müalicəsi insanın nəfəs aldığı havada karbon monoksid səviyyəsinin azaldılmasına yönəlib. Dərhal təmiz havaya çıxarılmalı və həkim çağırılmalıdır. Əslində özümüzə qarşı bir qədər məsuliyyətli olsaq, dəm qazının qurbanına çevrilmərik…

Təəssüf ki, çoxumuz “heç nə olmaz” düşüncəsi ilə yaşayırıq. Sonda bunun ağır nəticələrini yaşamaq məcburiyyətində qalırıq…

İradə Cəlil, Bizimyol.info