Həyatda aldığımız risklərə maddi vəziyyətimiz ciddi şəkildə təsir edə bilərmi?

Bizimyol.info "webtekno"ya istinadən xəbər verir ki, bu mövzuda olan elmi araşdırmanın nəticələrini bu məzmunda paylaşacağıq.

Ədəbiyyatda “Ölüm və sosial-iqtisadi vəziyyətin riskə və gecikmiş mükafatlara təsiri: həyat tarixi nəzəriyyəsi yanaşması”(The Effect of Mortality and Socioeconomic Status on Risk and Geciked Rewards: A Life History Theory Approach) adlı elmi araşdırma risk alma davranışları ilə bağlı əhəmiyyətli bir həqiqəti ortaya qoydu.

İnsanların risk alma və gecikmiş həzz seçimlərinin təkamül köklərini anlamaq məqsədi daşıyan bu araşdırma, insanların yoxsulluq içində böyüməsinin onların risk alma qərarlarına nə dərəcədə təsir etdiyini müəyyən etmək məqsədi daşıyır.

Əvvəlcə tədqiqatın metodologiyasından danışaq

Bir sıra eksperimental tədqiqatların bir hissəsi olaraq həyata keçirilən bu araşdırmada iştirakçılara ölüm əlamətləri (insanların ölüm və ya ölüm təhlükəsi haqqında düşüncələrini ağlına gətirən ətraf mühit siqnalları) olan və olmayan nəşrlər oxundu və sonra risk və vaxt seçimləri ilə bağlı suallar verildi.

Müxtəlif sosial-iqtisadi təbəqələrdən olan universitet tələbələrinin iştirak etdiyi bu araşdırmada ümumilikdə 212 nəfərdən ibarət nümunə götürülüb.  Bu baxımdan iştirakçıların keçmiş və indiki iqtisadi vəziyyətləri, risk üstünlükləri (müəyyən məbləğdə pul müqabilində risk götürmək) və müvəqqəti diskontlaşdırma (dərhal az miqdarda pul almaq əvəzinə gələcəkdə daha böyük məbləğdə pul almaq) kimi dəyişənlər nəzərə alınır.

Bəs tapıntılar nəyi göstərir? Uşaqlıq illəri yoxsul olanlar qeyri-müəyyən gələcək üçün risk etməyi məntiqli hesab edirlər

Nəticələrə görə, yoxsul uşaqlıq dövrü keçirənlər ölüm haqqında düşünəndə və ya ölüm təhdidləri ilə üzləşdikdə daha çox risk etməyi seçirlər. Yəni daha böyük, lakin qeyri-müəyyən mükafatlar üçün risk almağı seçirlər.

Bununla belə, uşaqlıqda yoxsulluq yaşamayan insanların, yəni zəngin ailənin övladlarının eyni ölüm təhdidləri qarşısında daha az risk almağa üstünlük verdikləri, yəni daha kiçik, lakin müəyyən mükafatlar seçdikləri bildirilir.

Tədqiqatçılar bunu uşaqlığı yoxsul insanların qeyri-müəyyən və təhlükəli gələcəkdə böyük mükafatlar üçün risk almağı daha məntiqli tapması kimi şərh edirlər, varlı uşaqlıqdan olan insanlar isə təhlükəsiz və kiçik mükafatlara üstünlük verirlər, çünki onların keçmişi daha sabit və etibarlıdır.

Söhbət gələcək mükafatlardan gedirsə, nəticələr çox fərqlidir!

Araşdırmanın nəticələrinə görə, uşaqlıq illərini yoxsul keçirənlər ölüm təhdidləri qarşısında dərhal mükafat almağa üstünlük verirlər. Yəni risk etməməklə, qeyri-müəyyən gələcəkdə daha böyük mükafat almaqdansa, indi daha kiçik mükafat almağı seçirlər.

Uşaqlığı varlı olanlar eyni təhdidlər qarşısında gələcək mükafatlarını gözləməyə üstünlük verirlər. Yəni indi kiçik bir mükafat almaqdansa, gələcəkdə daha böyük mükafat almağı seçirlər.

Tədqiqatçılar bunu belə şərh edirlər ki, aşağı gəlirli uşaqlıqdan olan insanlar anı yaşamağa və gələcəyin qeyri-müəyyən olduğu situasiyalarda dərhal mükafat almağa üstünlük verirlər.

Varlı uşaqlıqdan gələnlərin şərhləri, keçmiş təcrübələrinə əsaslanaraq gələcəyi daha proqnozlaşdırıla bildikləri üçün gələcək mükafatları gözləməyi daha məntiqli hesab etdirlər.

Bu tapıntılar göstərir ki, insanların risk və mükafat seçimlərini formalaşdıran mühüm amillərdən biri uşaqlıq dövründə yaşadıqları sosial-iqtisadi şəraitdir.

Təbii ki, hər bir araşdırmada olduğu kimi bu araşdırmanın da müəyyən məhdudiyyətlər ola biləcəyini və onun öz nümunəsi çərçivəsində ümumiləşdirilməsinin daha doğru olacağını xatırladaq.

Qadir, Bizimyol.info