Heç düşünmüsünüz ki, niyə körpəlikdə yaşadıqlarımızı xatırlaya bilmirik? Əslində biz çox vaxt nəinki körpəlikdən xatirələrimizi, hətta 5 yaşa qədər olan xatirələrimizi də xatırlamırıq. Həyata gözümüzü açdığımız o anı xatırlamaq nə qədər qəribə olardı...
Bizimyol.info xəbər verir ki, Türkiyə mətbuatı bu barədə maraqlı yazı dərc edib.
İlk oksigen nəfəsi ilə ciyərlərimizdə yaranan ağrıdan ağlamaq, anamızın qucağına qoyulmaq, ilk dəfə ana südünün dadına baxmaq kimi qiymətli anların heç birini xatırlaya bilmirik. Bununla belə, bu bənzərsiz anlar bizdə dərin iz buraxmalı deyilmi?
Uşaqlıq xatirələrimizi heç vaxt xatırlamırıq, çox nadir hallarda 2-3 yaş, çox qeyri-müəyyən 4-7 yaş arasında. Bu vəziyyətin elmi adı "ölümlü amneziya" və ya "uşaqlıq amneziyası"dır. Bu maraqlı sualın cavabı beynin kompleks fəaliyyətində gizlidir.
İlk ağla gələn ehtimallardan biri də odur ki, bu xatirələr çox uzaq keçmişdə baş verdiyi üçün xatırlanmır.
Ancaq 10 yaşlı uşaq 9 il əvvəl belə xatırlaya bilmədiyi halda, 30 yaşlı bir insan 9 il əvvəl uzun illər yaşadıqlarını asanlıqla xatırlaya bilir. Yəni bunun uzaq keçmişlə heç bir əlaqəsi yoxdur.
Əslində, bu vəziyyətin əsas səbəbi körpələrin yaddaşlarında son istifadə müddətinin olmasıdır. Bu yaşlarda yaddaş kifayət qədər inkişaf etmir. Uşaqlıq dövründə hər şeyi xatırlamaq qabiliyyətimiz tədricən artır. Təcrübədə; 6 aylıq körpələrin öyrəndikləri davranışı 24-48 saat, 9 aylıq körpələrin 1-3 ay, 2 yaşındakı uşaqların isə 1 ildən çox müddət ərzində yadda saxlaya bildiyi müəyyən edilib.
Körpələrdə sadə tapşırıqları yerinə yetirməyə imkan verən prosedur yaddaş sahəsinə daxil olan gizli yaddaş daha effektivdir. Məsələn, gizli yaddaş sayəsində necə yeriməyimizi xatırlayırıq.
Körpələrin beynindəki neyronların sayının az olması da bu vəziyyətə təsir edir.
Yeni doğulmuş körpənin beyni böyüklərin beyninin dörddə biri qədərdir. 2 yaşında bu nisbət dörddə üçə qədər artır. Bu böyümə sayəsində neyronlar inkişaf edir və beyində yeni əlaqələr qurulur.
Beynimizdəki hipokampus həyatımız haqqında biliklərimizin formalaşmasında həlledici rol oynayır. Həyatla qarşılaşdığımız ilk illərdə hipokampusun əhəmiyyətli bir hissəsi olan "dişli girus" sürətlə yeni neyronlar əmələ gətirir. Bu təzə neyronlar hipokampal dövrələrə inteqrasiya olunur.
Neyron istehsalı yetkinlik yaşına qədər davam edir, lakin yaşlandıqca onların istehsalı azalır. Yeni yaradılan neyronlar yeni əlaqələr yaratmaq üçün hipokampal dövrələrə inteqrasiya etdikdə, mövcud yaddaş şəbəkələrinin pozulmasına səbəb olurlar. Yaddaş şəbəkələrinin pozulması da uşaqlıq xatirələrinin itməsinə səbəb olur.
Neyroloqlar Paul W.Frankland və Sheena A.Josselyn tərəfindən aparılan araşdırmalar, neyronların sürətli böyüməsi səbəbindən, xatirələrin saxlandığı beyin dövranının körpəlikdə bloklandığını təsdiqlədi.
Körpələr böyüdükcə neyrogenez, yəni neyronların əmələ gəlməsi prosesi yavaşlayır. Beləliklə, hipokampus tarazlıq qazanır və xatirələri daha yaxşı qoruyur.
Alim Paul W.Frankland görə; Həyatımız boyu yaşadığımız şeylərin çoxu əslində xatırlamağa dəyməyəcək qədər adidir. Yetkin bir insanın yaddaşının sağlam olması üçün bir çox lazımsız və adi xatirələrin yaddaşda saxlanması funksiyasından əlavə təmizlənilməsi də vacibdir. Bəzən unutmaq yaddaşımız üçün çox daha faydalı ola bilər.
Bəs, siz körpənizin xatirələrini xatırlamaq istərdinizmi?
Qadir, Bizimyol.info
