Şamaxı yenə silkələndi. Fevralın 27-də baş verən 4,7 maqnitudalı zəlzələdən sonra bölgədə 600-ə yaxın afterşok qeydə alındı. Bu rəqəm ilk baxışda qorxuducu görünsə də, mütəxəssislər bunu təbii və hətta müsbət proses kimi qiymətləndirirlər.

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində fəaliyyət göstərən Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin baş direktoru, professor Qurban Yetirmişlinin sözlərinə görə, ocaqda yığılan gərginliyin xırda təkanlarla boşalması daha güclü və dağıdıcı zəlzələ ehtimalını azaldır. Yəni təbiət öz enerjisini mərhələli şəkildə buraxır.

Ancaq məsələ təkcə geofiziki proseslərlə bitmir. Hər zəlzələdən sonra cəmiyyəti narahat edən yalnız bir məsələ yaranır. Azərbaycan, xüsusilə də yeni tikililər, güclü zəlzələyə hazırdırmı?

Şamaxı tarix boyu zəlzələlərlə üzləşmiş bir bölgədir. Coğrafi mövqeyi onu seysmik cəhətdən aktiv zonaya çevirir. Bu fakt dəyişməzdir. Dəyişə bilən isə insanın hazırlıq səviyyəsidir. Afterşokların çoxluğu göstərir ki, yerin altındakı proseslər hələ də aktivdir. Bu isə tikinti standartları, şəhərsalma siyasəti və nəzarət mexanizmləri barədə daha ciddi düşünməyi zəruri edir.

Rəsmi qaydalara görə, Azərbaycanda inşa olunan yeni binalar seysmik norma və standartlara uyğun tikilməlidir. Xüsusilə Bakı və Abşeron yarımadası da daxil olmaqla bir çox bölgə yüksək seysmik risk zonasına daxildir. Layihələndirmə mərhələsində 7-9 bal gücündə zəlzələyə davamlılıq nəzərə alınır. Lakin əsas məsələ normanın mövcudluğu deyil, onun icrasıdır.

Tikintidə istifadə olunan materialların keyfiyyəti nə dərəcədə nəzarətdə saxlanılır? Layihədən kənar dəyişikliklər edilirmi? Bünövrə və daşıyıcı konstruksiyalar lazımi şəkildə yoxlanılırmı? İstismara qəbul prosesi formal xarakter daşımır ki? Bu sualların cavabı cəmiyyət üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Çünki zəlzələ insanı yox, zəif tikilini öldürür.

Sovet dövründə tikilmiş binaların bir qismi müəyyən seysmik hesablamalara əsaslansa da, illər keçdikcə materialların yorulması, əlavə mərtəbələrin artırılması, mənzillərdə aparılan qeyri-qanuni dəyişikliklər onların dayanıqlığını zəiflədə bilər.

Digər tərəfdən, bəzi yeni tikililərdə sürətli və kommersiya yönümlü tikinti prosesi keyfiyyətə təsir göstərə bilər. Bu isə paradoks yaradır. Yeni bina həmişə daha təhlükəsiz demək deyil.

Cəmiyyət olaraq bizim ən zəif tərəfimiz məhz maarifləndirmədir. Çox zaman zəlzələ başlayanda panika davranışı real təhlükədən daha böyük risk yaradır. Şamaxıda qeydə alınan yüzlərlə xırda təkan bir mesajdır. Biz seysmik zonada yaşayırıq və bunu unutmaq olmaz. Təbiət öz qanunları ilə işləyir. Onu dayandırmaq mümkün deyil, amma nəticələrini azaltmaq mümkündür.

Mütəxəssislərin dediyi kimi, hazırda gərginliyin boşalması müsbət haldır. Lakin bu nisbi rahatlıq arxayınlıq yaratmamalıdır. Əksinə, bu zaman tikinti nəzarətini gücləndirmək, köhnə binaların auditini aparmaq və əhalinin maarifləndirilməsini artırmaq üçün fürsət kimi dəyərləndirilməlidir.

Azərbaycan zəlzələyə tam hazırdır demək çətindir. Normativ baza mövcuddur, mütəxəssislər var, seysmik monitorinq sistemi işləyir. Amma real təhlükəsizlik yalnız kağız üzərində deyil, praktikada təmin olunmalıdır.

Şamaxıdakı zəlzələ və 600-ə yaxın afterşok bizə bir daha xatırladır ki, məsələ zəlzələnin olub-olmamasında deyil. Məsələ onun nə vaxt və nə qədər güclü olacağında da deyil. Əsas məsələ bizim nə qədər hazır olduğumuzdur. Çünki zəlzələ qaçılmazdır. Faciə isə çox vaxt səhlənkarlığın nəticəsidir.

Leyla Mirzə, Bizimyol.info